બીજની સુષુપ્તાવસ્થા એટલે શું? તેને દૂર કરવાના ઉપાયો જણાવો.

(N/A) વ્યાખ્યા: બીજની સુષુપ્તાવસ્થા એટલે એવી સ્થિતિ કે જેમાં બાહ્ય પરિબળો (ભેજ,તાપમાન,ઓક્સિજન) સાનુકૂળ હોવા છતાં બીજ અંકુરણ પામવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
સમજૂતી: આ સ્થિતિ બાહ્ય પર્યાવરણીય પરિબળોને બદલે આંતરિક પરિબળો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. બીજ ચોક્કસ સમયગાળા માટે વિશ્રામ અવસ્થામાં રહે છે.
સુષુપ્તાવસ્થા માટેના કારણો:
$1$. અપ્રવેશશીલ અને સખત બીજાવરણ.
$2$. $ABA$ (એબ્સિસિક એસિડ) જેવા અવરોધક રસાયણોની હાજરી.
$3$. ફિનોલિક એસિડ્સ અને પેરા-એસ્કોર્બિક એસિડની હાજરી.
$4$. અપરિપક્વ ભ્રૂણ.
સુષુપ્તાવસ્થા દૂર કરવાની પદ્ધતિઓ:
$1$. યાંત્રિક પદ્ધતિ (Scarification): કાચકાગળ (sandpaper) વડે બીજાવરણને ઘસીને અથવા છરી વડે તેને પાણી અને વાયુઓ માટે પ્રવેશશીલ બનાવવું.
$2$. રાસાયણિક ઉપચાર: અવરોધક પદાર્થોની અસરને દૂર કરવા માટે $GA_3$ (જિબરેલિક એસિડ) અથવા નાઈટ્રેટ્સ જેવા રસાયણોનો ઉપયોગ કરવો.
$3$. સ્તરીકરણ (Stratification): બીજને ચોક્કસ નીચા તાપમાને રાખીને સુષુપ્તાવસ્થા તોડવી.
$4$. પર્યાવરણીય ફેરફાર: પ્રકાશ અને તાપમાનની સ્થિતિમાં ફેરફાર કરીને અંકુરણને ઉત્તેજિત કરવું.
$5$. કુદરતી પ્રક્રિયાઓ: સૂક્ષ્મજીવોની ક્રિયા અથવા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાંથી પસાર થવાથી પણ બીજાવરણ તૂટી શકે છે.