જીવંત સ્વરૂપના ઉદ્દવિકાસના સિદ્ધાંતની ચર્ચા કરો.

(A) રૂઢિગત ધાર્મિક સાહિત્ય આપણને વિશિષ્ટ સર્જનવાદ વિશે જણાવે છે. આ સિદ્ધાંત પ્રમાણે ત્રણ શક્યતાઓ છે:
$1$. આજે જોવા મળતા બધા જ સજીવો (જાતિઓ કે પ્રકારો) આ જ સ્વરૂપે ઉત્પન્ન થયેલા હોવા જોઈએ.
$2$. ઉત્પત્તિ સમયે જેવી જૈવ-વિવિધતા હતી તેવી જ ભવિષ્યમાં પણ રહેશે.
$3$. પૃથ્વી લગભગ $4000$ વર્ષ જૂની છે.
આ બધા જ વિચારોને $19$ મી સદીમાં સખત રીતે પડકારવામાં આવ્યા હતા. આ વિચારો એચ.એમ.એસ. $(HMS)$ બીગલ નામના સમુદ્રી જહાજમાં વિશ્વભરની સમુદ્રી સફર દરમિયાન ચાર્લ્સ ડાર્વિન (Charles Darwin) નાં અવલોકનો પર આધારિત હતા.
તેમણે તારણ કાઢ્યું કે પૃથ્વી પરના સજીવો માત્ર એકમેક સાથે સામ્યતા દર્શાવે છે તેવું નથી,પણ વર્ષો પહેલાંના સજીવો સાથે પણ તેમની સમાનતા છે. આમાંના ઘણા સજીવો લુપ્ત થયેલા છે. પૃથ્વીના ઇતિહાસમાં વિવિધ સમયગાળામાં અમુક સજીવો લુપ્ત થયેલા છે,જેની સામે અમુક નવા સજીવો પણ ઉતરી આવેલા છે.
જીવ સ્વરૂપો ક્રમશઃ ઉદ્દવિકાસ પામેલા છે. કોઈપણ વસ્તીમાં લક્ષણોમાં રહેલી વિવિધતાને લીધે તે સ્થાયી છે. એવી લાક્ષણિકતાઓ કે જે કેટલાક સજીવોને પ્રાકૃતિક પરિસ્થિતિ (હવામાન,ખોરાક,ભૌતિક ઘટકો વગેરે) માં વધુ સારી રીતે ટકી રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે,તે પરિસ્થિતિ ઓછા સક્ષમ હોય તેવા સજીવોને પાછળ રાખી દે છે.
આ માટે 'યોગ્યતા' (fitness) શબ્દ યોગ્ય છે જે વ્યક્તિગત અથવા વસ્તી માટે વાપરી શકાય. જે વસ્તીની યોગ્યતા સારી હોય તે પૃથ્વી પર ટકી શકે. ડાર્વિનના મતે યોગ્યતા એટલે ફક્ત પ્રજનન યોગ્યતા. તેથી જેઓ પર્યાવરણમાં સારી યોગ્યતા કેળવે છે,તેઓ બીજા કરતાં વધુ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
તેથી તેઓ વધુ સમય ટકી શકે અને કુદરત તેમને પસંદ કરે છે,જેને તેમણે 'નૈસર્ગિક પસંદગી' (natural selection) કહી. જે ઉદ્દવિકાસની એક પ્રક્રિયા છે. ચાલો,આપણે પ્રકૃતિવિદ્ આલ્ફ્રેડ વાલેસ (Alfred Wallace) ને યાદ કરીએ કે જેમણે આજ સમયે મલય આર્કિપેલાગો ક્ષેત્રમાં કાર્ય કરી આવું જ તારણ આપ્યું હતું.
સમય પસાર થતો ગયો તેમ-તેમ નવા પ્રકારના સજીવો અસ્તિત્વમાં આવતા ગયા. હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા બધા જ સજીવોમાં સમાનતા જોવા મળે છે અને બધા જ પૂર્વજો સામાન્ય છે. તેમ છતાં આ પૂર્વજો પૃથ્વીના ઇતિહાસના વિવિધ સમયે હાજર હતા [પ્રકલ્પીયુગ (epochs),સમય અને કલ્પ યુગો (eras)]. પૃથ્વીનો ભૂસ્તરીય ઇતિહાસ એ પૃથ્વીના જૈવિક ઇતિહાસ સાથે ખૂબ જ સમાનતા દર્શાવે છે. અંતે સામાન્ય તારણ એ છે કે પૃથ્વી ખૂબ જૂની છે. અગાઉના વિચારો મુજબ તે હજારો વર્ષો જૂની નથી,પરંતુ તે અબજો (billions) વર્ષ જૂની છે.