તુલનાત્મક અંતઃસ્થ રચના અને બાહ્યાકાર વિદ્યાના આધારે ઉદ્દવિકાસ સમજાવો.

(A) તુલનાત્મક અંતઃસ્થવિદ્યા અને બાહ્યાકારવિદ્યા હાલના અને અગાઉના સમયમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા સજીવો વચ્ચેની સમાનતા અને તફાવત દર્શાવે છે. આ સમાનતાઓ સૂચવે છે કે આધુનિક સજીવો કદાચ સમાન પૂર્વજોમાંથી ઉતરી આવ્યા હશે.
ઉદાહરણ તરીકે,વ્હેલ,ચામાચીડિયાં,ચિત્તા અને માનવ (બધા સસ્તનો) ના અગ્ર ઉપાંગોમાં અસ્થિઓની ભાતમાં સમાનતા જોવા મળે છે. જોકે આ અગ્ર ઉપાંગો ભિન્ન કાર્યો કરે છે,તેઓ સમાન અંતઃસ્થ રચના ધરાવે છે. આ બધામાં તેમના અગ્ર ઉપાંગમાં ભૂજાસ્થિ (humerus),અરીયાસ્થિ (radius),પ્રકોષ્ઠાસ્થિ (ulna),મણિબંધાસ્થિઓ (carpals),પશ્ચમણિબંધાસ્થિઓ (metacarpals) અને અંગુલ્યાસ્થિઓ (phalanges) હોય છે.
આમ,આ પ્રાણીઓમાં સમાન બંધારણ ધરાવતાં અંગોનો વિકાસ થયો,પરંતુ તે જુદી-જુદી જરૂરિયાતો મુજબ અલગ દિશામાં અનુકૂલિત થયા. આને $divergent$ $evolution$ (અપસારી ઉદ્દવિકાસ) કહેવાય છે અને આ રચનાઓ $homologous$ (સમમૂલક) છે. સમમૂલકતા સમાન પૂર્વજો નિર્દેશિત કરે છે. અન્ય ઉદાહરણોમાં પૃષ્ઠવંશીઓના હૃદય અને મગજ છે.
વનસ્પતિઓમાં,$Bougainvillea$ (બોગનવેલ) ના કંટક અને $Cucurbita$ (કુકરબીટા) ના પ્રકાંડસૂત્ર એ સમમૂલક અંગો છે.
$Convergent$ $evolution$ (કેન્દ્રાભિસારી ઉદ્દવિકાસ) ત્યારે થાય છે જ્યારે સમાન કાર્ય માટે ભિન્ન રચનાઓ વિકસે છે. કાર્યસદશ્યતાનાં અન્ય ઉદાહરણોમાં ઓક્ટોપસ અને સસ્તનોની આંખ અથવા પેંગ્વિન અને ડોલ્ફિનના ફિલપર્સ (flippers) છે. સમાન નિવાસસ્થાનોને કારણે સજીવોના જુદા-જુદા સમૂહોએ સમાન કાર્યો માટે સમાન અનુકૂલનો અપનાવ્યા હશે. શક્કરિયાં (મૂળનું રૂપાંતર) અને બટાટા (પ્રકાંડનું રૂપાંતર) એ કાર્યસદશ અંગોનું બીજું ઉદાહરણ છે.
આ સંદર્ભમાં,એ પણ તર્ક આપી શકાય કે વિવિધ સજીવોમાં પ્રોટીન અને જનીનોની કાર્યશૈલી સમાન છે. તે પણ સમાન પૂર્વજ હોવાનું નિર્દેશન કરે છે. જૈવરાસાયણિક સમાનતાઓ પણ રચનાત્મક સમાનતાઓની જેમ જ સમાન પૂર્વજવાળી પરંપરા તરફ ઇશારો કરે છે.