ડાયનાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ બનાવવાની રીતો,ગુણધર્મો અને ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) ડાયનાઇટ્રોજન $(N_2)$ બનાવવાની રીતો:
$1$. વ્યાપારી ઉત્પાદન: ડાયનાઇટ્રોજન હવાનું પ્રવાહીકરણ અને વિભાગીય નિસ્યંદન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે. પ્રવાહી નાઇટ્રોજન $(bp = 77.2 \ K)$ પહેલા નિસ્યંદિત થાય છે,જ્યારે પ્રવાહી ઓક્સિજન $(bp = 90 \ K)$ પાછળ રહી જાય છે.
$2$. પ્રયોગશાળામાં ઉત્પાદન: તે એમોનિયમ ક્લોરાઇડ $(NH_4Cl)$ ના જલીય દ્રાવણની સોડિયમ નાઇટ્રાઇટ $(NaNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બનાવવામાં આવે છે.
$NH_4Cl(aq) + NaNO_2(aq) \rightarrow N_2(g) + 2H_2O(l) + NaCl(aq)$.
આ પ્રક્રિયામાં $NO$ અને $HNO_3$ જેવી અશુદ્ધિઓ દૂર કરવા માટે વાયુને પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_2Cr_2O_7)$ ધરાવતા સલ્ફ્યુરિક એસિડમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
$3$. ઉષ્મીય વિઘટન: સોડિયમ અથવા બેરિયમ એઝાઇડના ઉષ્મીય વિઘટનથી અતિશુદ્ધ ડાયનાઇટ્રોજન મેળવી શકાય છે.
$Ba(N_3)_2(s) \xrightarrow{\Delta} Ba(s) + 3N_2(g)$
$2NaN_3(s) \xrightarrow{\Delta} 2Na(s) + 3N_2(g)$
ગુણધર્મો:
તે રંગહીન,ગંધહીન,સ્વાદહીન અને બિન-ઝેરી વાયુ છે. તેની પાણીમાં દ્રાવ્યતા ખૂબ ઓછી છે અને ઉત્કલનબિંદુ તથા ગલનબિંદુ નીચા છે.
ઉપયોગો:
$(i)$ એમોનિયા અને અન્ય નાઇટ્રોજનયુક્ત ઔદ્યોગિક રસાયણોના ઉત્પાદનમાં.
$(ii)$ લોખંડ અને સ્ટીલ ઉદ્યોગોમાં નિષ્ક્રિય વાતાવરણ પૂરું પાડવા માટે.
$(iii)$ પ્રવાહી ડાયનાઇટ્રોજનનો ઉપયોગ જૈવિક પદાર્થો અને ખાદ્યપદાર્થોના સંગ્રહ માટે પ્રશીતક તરીકે અને ક્રાયોસર્જરીમાં થાય છે.
$(iv)$ ફિલામેન્ટના ઓક્સિડેશનને રોકવા માટે વિદ્યુત ગોળાઓમાં ભરવા માટે.