સાદા ઓક્સાઈડ સંયોજનો વિશે માહિતી આપો.

(N/A) ઓક્સિજનનું અન્ય તત્ત્વ સાથેનું દ્વિ-અંગી સંયોજન ઓક્સાઈડ કહેવાય છે. અગાઉ જણાવ્યા મુજબ ઓક્સિજન આવર્તકોષ્ટકના મોટાભાગના તત્ત્વો સાથે પ્રક્રિયા કરી ઓક્સાઈડ બનાવે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં એક તત્ત્વ બે અથવા વધારે ઓક્સાઈડ સંયોજનો બનાવે છે. આ ઓક્સાઈડ સંયોજનો તેમના સ્વભાવ અને ગુણધર્મોમાં બહોળી વિવિધતા દર્શાવે છે.
ઓક્સાઈડ સંયોજનો સાદા (દા.ત.,$MgO, Al_{2}O_{3}$) અથવા મિશ્રિત (દા.ત.,$Pb_{3}O_{4}, Fe_{3}O_{4}$) હોઈ શકે છે. સાદા ઓક્સાઈડ સંયોજનોને તેમના એસિડિક,બેઝિક અથવા ઉભયગુણધર્મી લક્ષણના આધારે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
જે ઓક્સાઈડ પાણી સાથે સંયોજાઈને એસિડ બનાવે છે તેને એસિડિક ઓક્સાઈડ (દા.ત.,$SO_{2}, Cl_{2}O_{7}, CO_{2}, N_{2}O_{5}$) કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$SO_{2}$ પાણી સાથે સંયોજાઈને $H_{2}SO_{3}$ એસિડ બનાવે છે.
$SO_{2} + H_{2}O \rightarrow H_{2}SO_{3}$
સામાન્ય નિયમ મુજબ માત્ર અધાતુ ઓક્સાઈડ સંયોજનો જ એસિડિક હોય છે,પરંતુ ઊંચી ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં કેટલીક ધાતુઓના ઓક્સાઈડ સંયોજનો પણ એસિડિક લક્ષણ ધરાવે છે (દા.ત.,$Mn_{2}O_{7}, CrO_{3}, V_{2}O_{5}$).
જે ઓક્સાઈડ સંયોજનો પાણી સાથે બેઈઝ બનાવે છે તેઓ બેઝિક ઓક્સાઈડ તરીકે ઓળખાય છે (દા.ત.,$Na_{2}O, CaO, BaO$).
ઉદાહરણ તરીકે,$CaO$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Ca(OH)_{2}$ બેઈઝ બનાવે છે.
$CaO + H_{2}O \rightarrow Ca(OH)_{2}$
સામાન્ય રીતે ધાત્વિય ઓક્સાઈડ સંયોજનો બેઝિક હોય છે.
કેટલાક ધાત્વિય ઓક્સાઈડ સંયોજનો દ્વૈત વર્તણૂક દર્શાવે છે. તેઓ એસિડિક અને બેઝિક એમ બંને ઓક્સાઈડ સંયોજનોની લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે. આવા ઓક્સાઈડ સંયોજનોને ઉભયગુણધર્મી ઓક્સાઈડ સંયોજનો કહેવામાં આવે છે. તેઓ એસિડ અને બેઈઝ સંયોજનો સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Al_{2}O_{3}$ એસિડ અને બેઈઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$Al_{2}O_{3(s)} + 6HCl_{(aq)} + 9H_{2}O_{(l)} \rightarrow 2[Al(H_{2}O)_{6}]^{3+}_{(aq)} + 6Cl^{-}_{(aq)}$
$Al_{2}O_{3(s)} + 6NaOH_{(aq)} + 3H_{2}O_{(l)} \rightarrow 2Na_{3}[Al(OH)_{6}]_{(aq)}$
કેટલાક ઓક્સાઈડ સંયોજનો જે એસિડિક હોતા નથી અને બેઝિક પણ હોતા નથી તેવા ઓક્સાઈડ સંયોજનોને તટસ્થ ઓક્સાઈડ સંયોજનો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $CO, NO$ અને $N_{2}O$ તટસ્થ ઓક્સાઈડ સંયોજનોના ઉદાહરણ છે.