હેલોએરિન સંયોજનોની બનાવટની પદ્ધતિઓ વર્ણવો.

(A) એરાઈલ હેલાઈડને આલ્કાઈલ હેલાઈડની બનાવટની પદ્ધતિઓ દ્વારા બનાવી શકાતા નથી,કારણ કે ફિનોલમાં $C-OH$ બંધ આલ્કોહોલના $C-OH$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત હોય છે.
$(a)$ એરીનમાંથી ઈલેક્ટ્રોનઅનુરાગી વિસ્થાપન દ્વારા બનાવટ:
રીત: એરાઈલ ક્લોરાઈડ અને બ્રોમાઈડ એરીનની ક્લોરિન $(Cl_2)$ અથવા બ્રોમીન $(Br_2)$ સાથે આયર્ન અથવા આયર્ન $(III)$ ક્લોરાઈડ જેવા લુઈસ એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને બનાવવામાં આવે છે.
ક્રિયાતંત્ર: આ પ્રક્રિયા ઈલેક્ટ્રોનઅનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન દ્વારા થાય છે. લુઈસ એસિડ ઉદ્દીપક $Cl^+$ અને $Br^+$ ઈલેક્ટ્રોનઅનુરાગી ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રક્રિયાઓ: $C_6H_6 + X_2 \xrightarrow{Fe/FeX_3} C_6H_5X + HX$ (જ્યાં $X = Cl, Br$).
ઑર્થો અને પૅરા સમઘટકોને તેમના ગલનબિંદુમાં રહેલા મોટા તફાવતને કારણે સરળતાથી અલગ કરી શકાય છે.
આયોડિનેશન: આ પ્રક્રિયા પ્રતિવર્તી છે,તેથી ઉત્પન્ન થતા $HI$ ના ઓક્સિડેશન માટે $HNO_3$ અથવા $HIO_4$ જેવા ઓક્સિડેશનકર્તાની જરૂર પડે છે.
ફ્લોરિનેશન: ફ્લોરિનની પ્રતિક્રિયાત્મકતા ખૂબ વધારે હોવાથી આ પદ્ધતિ દ્વારા ફ્લોરો સંયોજનો બનાવી શકાતા નથી.
$(b)$ એમાઈનમાંથી સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવટ:
$(i)$ ડાયએઝોટાઈઝેશન: પ્રાથમિક એરોમેટિક એમાઈનને ઠંડા જલીય ખનિજ એસિડમાં ઓગાળીને સોડિયમ નાઈટ્રાઈટ $(NaNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા ડાયએઝોનિયમ ક્ષાર $(ArN_2^+X^-)$ બને છે.
$(ii)$ સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા: તાજા બનાવેલા ડાયએઝોનિયમ ક્ષારના દ્રાવણને ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડ $(Cu_2Cl_2)$ અથવા ક્યુપ્રસ બ્રોમાઈડ $(Cu_2Br_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરાવતા ડાયએઝોનિયમ સમૂહનું $-Cl$ અથવા $-Br$ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે.