$CH_3Cl$ ના ઉદાહરણ સાથે દ્વિઆણ્વીય કેન્દ્રાનુરાગી વિસ્થાપન $(S_N2)$ પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ સમજાવો.
(N/A) $S_N2$ પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ $1937$ માં એડવર્ડ ડી. હ્યુઝ અને સર ક્રિસ્ટોફર ઇનગોલ્ડ દ્વારા સૂચવવામાં આવી હતી.
$S_N2$ પ્રક્રિયાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
$(a)$ આ પ્રક્રિયા દ્વિઆણ્વીય છે,જેનો અર્થ છે કે પ્રક્રિયાનો વેગ પ્રક્રિયક $(CH_3Cl)$ અને કેન્દ્રાનુરાગી $(OH^-)$ બંનેની સાંદ્રતા પર આધાર રાખે છે.
$(b)$ આ એક કેન્દ્રાનુરાગી વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં લિવિંગ ગ્રુપ $(-Cl)$ નું સ્થાન કેન્દ્રાનુરાગી $(-OH)$ દ્વારા લેવામાં આવે છે અને નીપજ $CH_3OH$ બને છે.
$(c)$ આ પ્રક્રિયા એક જ તબક્કામાં થાય છે. જેમ કેન્દ્રાનુરાગી $(OH^-)$ કાર્બન પરમાણુ પર લિવિંગ ગ્રુપની વિરુદ્ધ દિશામાંથી હુમલો કરે છે,તેમ $C-Cl$ બંધ તૂટવાનું શરૂ થાય છે અને સાથે સાથે $C-OH$ બંધ બનવાનું શરૂ થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કોઈ મધ્યવર્તી સંયોજન બનતું નથી.
$S_N2$ પ્રક્રિયાની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
$(a)$ આ પ્રક્રિયા દ્વિઆણ્વીય છે,જેનો અર્થ છે કે પ્રક્રિયાનો વેગ પ્રક્રિયક $(CH_3Cl)$ અને કેન્દ્રાનુરાગી $(OH^-)$ બંનેની સાંદ્રતા પર આધાર રાખે છે.
$(b)$ આ એક કેન્દ્રાનુરાગી વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં લિવિંગ ગ્રુપ $(-Cl)$ નું સ્થાન કેન્દ્રાનુરાગી $(-OH)$ દ્વારા લેવામાં આવે છે અને નીપજ $CH_3OH$ બને છે.
$(c)$ આ પ્રક્રિયા એક જ તબક્કામાં થાય છે. જેમ કેન્દ્રાનુરાગી $(OH^-)$ કાર્બન પરમાણુ પર લિવિંગ ગ્રુપની વિરુદ્ધ દિશામાંથી હુમલો કરે છે,તેમ $C-Cl$ બંધ તૂટવાનું શરૂ થાય છે અને સાથે સાથે $C-OH$ બંધ બનવાનું શરૂ થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કોઈ મધ્યવર્તી સંયોજન બનતું નથી.
Explore More
Similar Questions
નીચે આપેલા બ્રોમાઈડ્સને ધ્યાનમાં લો.
$S_N1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
$S_N1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
MediumAIEEE 2010
View Solutionકોલમ-$(I)$ માંના $CH_{3}X$ સંયોજનોને કોલમ-$(II)$ માં તેમની $C-X$ બંધલંબાઈ અને કોલમ-$(III)$ માં દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા સાથે યોગ્ય રીતે જોડો.
$(I)$ $\text{સંયોજન}$ $(II)$ $C-X$ $\text{બંધલંબાઈ}$ $(pm)$ $(III)$ $\text{દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા}$ $(D)$ $(A)$ $H_3C-F$ $(i)$ $214$ $(1)$ $1.636$ $(B)$ $H_3C-Cl$ $(ii)$ $193$ $(2)$ $1.830$ $(C)$ $H_3C-Br$ $(iii)$ $178$ $(3)$ $1.847$ $(D)$ $H_3C-I$ $(iv)$ $139$ $(4)$ $1.860$
| $(I)$ $\text{સંયોજન}$ | $(II)$ $C-X$ $\text{બંધલંબાઈ}$ $(pm)$ | $(III)$ $\text{દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા}$ $(D)$ |
| $(A)$ $H_3C-F$ | $(i)$ $214$ | $(1)$ $1.636$ |
| $(B)$ $H_3C-Cl$ | $(ii)$ $193$ | $(2)$ $1.830$ |
| $(C)$ $H_3C-Br$ | $(iii)$ $178$ | $(3)$ $1.847$ |
| $(D)$ $H_3C-I$ | $(iv)$ $139$ | $(4)$ $1.860$ |
Difficult
View Solutionએક હેલોજન સંયોજન $X$ $(C_4 H_9 Br)$ નું જળવિભાજન કરતા આલ્કોહોલ $Y$ મળે છે. આ આલ્કોહોલ $Y$ નું $358 \ K$ તાપમાને $20 \% H_3 PO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ થાય છે. તો $X$ શું છે?
$S_{N}1$ પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ નીચે મુજબ છે:
$R-X$ $\rightarrow R^{\oplus} X^{\ominus}$ $\rightarrow R^{\oplus} | X^{\ominus}$ $\xrightarrow{Y^{\ominus}} R-Y + X^{\ominus}$
(આયન જોડી) (દ્રાવક દ્વારા અલગ થયેલ આયન જોડી)
એક વિદ્યાર્થી આપેલી ક્રિયાવિધિના આધારે સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ લખે છે:
$(a)$ આ પ્રક્રિયા નિર્બળ ન્યુક્લિયોફાઇલ દ્વારા પ્રેરાય છે
$(b)$ જો વિસ્થાપકો મોટા (bulky) હોય તો $R^{\oplus}$ સરળતાથી બને છે
$(c)$ આ પ્રક્રિયા રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે (racemization)
$(d)$ આ પ્રક્રિયા અધ્રુવીય દ્રાવકો દ્વારા પ્રેરાય છે.
કયા અવલોકનો સાચા છે?
$R-X$ $\rightarrow R^{\oplus} X^{\ominus}$ $\rightarrow R^{\oplus} | X^{\ominus}$ $\xrightarrow{Y^{\ominus}} R-Y + X^{\ominus}$
(આયન જોડી) (દ્રાવક દ્વારા અલગ થયેલ આયન જોડી)
એક વિદ્યાર્થી આપેલી ક્રિયાવિધિના આધારે સામાન્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ લખે છે:
$(a)$ આ પ્રક્રિયા નિર્બળ ન્યુક્લિયોફાઇલ દ્વારા પ્રેરાય છે
$(b)$ જો વિસ્થાપકો મોટા (bulky) હોય તો $R^{\oplus}$ સરળતાથી બને છે
$(c)$ આ પ્રક્રિયા રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે (racemization)
$(d)$ આ પ્રક્રિયા અધ્રુવીય દ્રાવકો દ્વારા પ્રેરાય છે.
કયા અવલોકનો સાચા છે?
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે?
DifficultJEE MAIN 2015
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo