હેલોઆલ્કેન સંયોજનોની $\beta$-વિલોપન પ્રક્રિયાઓ વિશે લખો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) $\alpha, \beta$-હાઈડ્રોજન: જે કાર્બન પરમાણુ સાથે હેલોજન જોડાયેલ હોય તેને $\alpha$-કાર્બન પરમાણુ કહે છે અને આ $\alpha$-કાર્બનની પડોશના કાર્બન પરમાણુઓને $\beta$-કાર્બન કહે છે. $\alpha$-કાર્બન સાથે જોડાયેલ હેલોજનને $\alpha$-હેલોજન અને $\beta$-કાર્બન સાથે જોડાયેલ $H$ પરમાણુઓને $\beta$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ કહે છે.
$(b)$ ડિહાઈડ્રોહેલોજનીકરણ અથવા $\beta$-વિલોપન પ્રક્રિયા: જ્યારે $\beta$-હાઈડ્રોજન ધરાવતા હેલોઆલ્કેનને પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ ના આલ્કોહોલીય દ્રાવણ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $\beta$-કાર્બન પરથી એક હાઈડ્રોજન પરમાણુ અને $\alpha$-કાર્બન પરથી હેલોજન પરમાણુ $(X)$ નું વિલોપન થઈને નીપજ તરીકે આલ્કીન અને હાઈડ્રોજન હેલાઈડ $(HX)$ બને છે. આ પ્રક્રિયાને સામાન્ય રીતે $\beta$-વિલોપન અથવા ડિહાઈડ્રોહેલોજનીકરણ પ્રક્રિયા કહે છે.
$(c)$ જેત્સેફ $(Saytzeff)$ નો નિયમ અને $\beta$-વિલોપન: $1875$ માં રશિયન વૈજ્ઞાનિક એલેકઝેન્ડર જેત્સેફે એક કરતાં વધુ પ્રકારના $\beta$-હાઈડ્રોજન ધરાવતા હેલોઆલ્કેનમાંથી મુખ્ય આલ્કીન નીપજ કઈ બનશે તે નક્કી કરવા માટે એક નિયમ આપ્યો હતો.

Explore More

Similar Questions

પ્રક્રિયા $(A)$:
$Ph-CH=CH-CH_3 \xrightarrow[H_2O_2 / OH^-]{B_2H_6 / THF}$ નીપજો.
પ્રક્રિયા $(B)$:
$CH_3-CH=CH-Ph \xrightarrow[NaBH_4]{Hg(OAc)_2 / H_2O}$ નીપજો.
સાચું વિધાન કયું છે?

પ્રક્રિયાની નીપજ $(B)$ શું છે?

ડીહાઈડ્રોહેલોજિનેશન એટલે શું?

નીચેના હેલાઈડ્સનું સોડિયમ ઈથોક્સાઈડ અને ઈથેનોલ સાથે ડીહાઈડ્રોહેલોજિનેશન કરવાથી બનતા તમામ આલ્કીન્સની આગાહી કરો અને મુખ્ય આલ્કીન ઓળખો:
$(i)$ $1-$બ્રોમો$-1-$મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન
$(ii)$ $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન
$(iii)$ $2,2,3-$ટ્રાયમિથાઈલ$-3-$બ્રોમોપેન્ટેન.

કોલમ-$I$ માં આપેલી પ્રક્રિયાઓને કોલમ-$II$ માં આપેલા તેમના નામ સાથે જોડો.
કોલમ-$I$કોલમ-$II$
$(i)$ $R-Cl + NaI \xrightarrow{\text{શુષ્ક એસિટોન}} R-I + NaCl$$(a)$ સ્વાર્ટ્સ પ્રક્રિયા
$(ii)$ $CH_3-Br + AgF \xrightarrow{\Delta} CH_3-F + AgBr$$(b)$ વુર્ટ્ઝ પ્રક્રિયા
$(iii)$ $R-X + Mg$ $\xrightarrow{\text{શુષ્ક ઈથર}} R-Mg-X$ $\xrightarrow{H_2O} RH + Mg(OH)X$$(c)$ ફિંકલસ્ટેઇન પ્રક્રિયા
$(d)$ ગ્રિગનાર્ડ પ્રક્રિયા

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo