ટ્રાયક્લોરોમિથેન (ક્લોરોફોર્મ) $(CHCl_3)$ ના ઉપયોગો અને તેનાથી થતી હાનિકારક અસરો જણાવો.

(N/A) ક્લોરોફોર્મના ઉપયોગો:
તેનો ઉપયોગ ચરબી,આલ્કેલોઈડ્સ,આયોડિન અને અન્ય પદાર્થો માટે દ્રાવક તરીકે થાય છે. હાલમાં તેનો મુખ્ય ઉપયોગ ફ્રિઓન રેફ્રિજરેન્ટ $R-22$ ના ઉત્પાદનમાં થાય છે.
અગાઉ તેનો ઉપયોગ સર્જરીમાં સામાન્ય નિશ્ચેતક તરીકે થતો હતો,પરંતુ હવે તેના સ્થાને ઈથર જેવા ઓછા ઝેરી અને વધુ સુરક્ષિત નિશ્ચેતકો વપરાય છે.
$(b)$ ક્લોરોફોર્મની હાનિકારક અસરો:
ક્લોરોફોર્મ એક નિશ્ચેતક છે; તેની બાષ્પ શ્વાસમાં લેવાથી મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર અસર થાય છે.
$900$ ભાગ પ્રતિ મિલિયન $(ppm)$ ક્લોરોફોર્મ ધરાવતી હવા ટૂંકા સમય માટે શ્વાસમાં લેવાથી ચક્કર આવવા,થાક લાગવો અને માથાનો દુખાવો થઈ શકે છે.
લાંબા સમય સુધી ક્લોરોફોર્મના સંપર્કમાં રહેવાથી યકૃત અને કિડનીને નુકસાન થઈ શકે છે (યકૃતમાં તેનું રૂપાંતર ફોસ્જીનમાં થાય છે).
ત્વચા સાથે સીધો સંપર્ક થવાથી ઘા પડી શકે છે.
$(c)$ ક્લોરોફોર્મનો સંગ્રહ:
ક્લોરોફોર્મને ઘેરા રંગની બોટલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રકાશની હાજરીમાં હવામાંના ઓક્સિજન $(O_2)$ દ્વારા ધીમે ધીમે ઓક્સિડેશન પામીને અત્યંત ઝેરી વાયુ કાર્બોનિલ ક્લોરાઈડ ($COCl_2$,ફોસ્જીન) બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયાને રોકવા માટે,તેને ઘેરા રંગની બોટલોમાં ઉપર સુધી ભરીને રાખવામાં આવે છે.
$2CHCl_3 + O_2 \rightarrow 2COCl_2 + 2HCl$
ફોસ્જીન $(COCl_2)$ એક ઝેરી વાયુ છે જે યકૃત અને કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે.