ઈથરની $HX$ સાથેની કેન્દ્રાનુરાગી પ્રક્રિયાઓ વર્ણવો અને ઉદાહરણો આપો.

(N/A) ઈથરની $HX$ સાથેની પ્રતિક્રિયાત્મકતા:
$(i)$ બધા જ ક્રિયાશીલ સમૂહોમાં ઈથર સૌથી ઓછું સક્રિય છે.
$(ii)$ ઈથર સંયોજનો ઉગ્ર પરિસ્થિતિમાં હાઈડ્રોજન હેલાઈડ $(HX)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોહોલ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ ઉત્પન્ન કરે છે.
$R-O-R + HX \xrightarrow{\Delta} RX + ROH$
$(iii)$ ઈથર સાથે હાઈડ્રોજન હેલાઈડ $(HX)$ ની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $HI > HBr > HCl$ છે.
$(iv)$ ઈથર સંયોજનો ઊંચા તાપમાને સાંદ્ર $HI$ અથવા સાંદ્ર $HBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરી $C-O$ બંધ તોડીને આલ્કોહોલ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ બનાવે છે.
$(b)$ $C-O$ બંધ તૂટવાની અને નીપજ બનવાની સરળતા:
$(i)$ સમાન આલ્કાઈલ ધરાવતા ડાયઆલ્કાઈલ ઈથરની $HX$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $C-O$ બંધ તૂટવાથી સમાન નીપજો મળે છે.
$(ii)$ આલ્કાઈલ એરાઈલ ઈથર $(R-O-Ar)$ સંયોજનોમાં આલ્કાઈલ-ઓક્સિજન $(R-O)$ બંધ તૂટે છે,જેના પરિણામે $RX$ અને $ArOH$ (ફિનોલ) બને છે.
$Ar-O$ બંધ એ $R-O$ બંધ કરતા વધુ સ્થાયી અને મજબૂત હોય છે કારણ કે તેમાં આંશિક દ્વિબંધ લાક્ષણિકતા હોય છે. નિર્બળ $R-O$ બંધ તૂટે છે અને કેન્દ્રાનુરાગી $X^-$ આલ્કાઈલ સમૂહ પર હુમલો કરીને $RX$ બનાવે છે,જ્યારે $H^+$ ફિનોક્સાઈડ ઓક્સિજન સાથે જોડાઈને $ArOH$ બનાવે છે.