અષ્ટકનો નિયમ (octet rule) વ્યાખ્યાયિત કરો. તેનું મહત્વ અને મર્યાદાઓ લખો.

(N/A) અષ્ટકનો નિયમ અથવા રાસાયણિક બંધનનો ઇલેક્ટ્રોનિક સિદ્ધાંત કોસેલ અને લુઈસ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતો. આ નિયમ મુજબ,પરમાણુઓ કાં તો એક પરમાણુમાંથી બીજા પરમાણુમાં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થાનાંતરણ કરીને અથવા તેમની સંયોજકતા કક્ષામાં અષ્ટક પૂર્ણ કરીને નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે તેમના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરીને જોડાય છે.
મહત્વ: અષ્ટકનો નિયમ તત્વની પ્રકૃતિના આધારે રાસાયણિક બંધોના નિર્માણને સમજાવવામાં સફળ રહ્યો.
અષ્ટક સિદ્ધાંતની મર્યાદાઓ:
$(a)$ આ નિયમ અણુઓના આકાર અને સાપેક્ષ સ્થિરતાની આગાહી કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો.
$(b)$ તે નિષ્ક્રિય વાયુઓના નિષ્ક્રિય સ્વભાવ પર આધારિત છે. જો કે,ઝેનોન અને ક્રિપ્ટોન જેવા કેટલાક નિષ્ક્રિય વાયુઓ $XeF_{2}$,$KrF_{2}$ વગેરે જેવા સંયોજનો બનાવે છે.
$(c)$ અષ્ટકનો નિયમ આવર્ત કોષ્ટકના ત્રીજા આવર્ત અને તેના પછીના તત્વોને લાગુ પડતો નથી. આ આવર્તોમાં હાજર તત્વોમાં મધ્યસ્થ પરમાણુની આસપાસ આઠ કરતાં વધુ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે: $PF_{5}$,$SF_{6}$ વગેરે.
$(d)$ અષ્ટકનો નિયમ એવા અણુઓ માટે સંતોષકારક નથી જેમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા એકી હોય. ઉદાહરણ તરીકે,$NO$ અને $NO_{2}$ અષ્ટકના નિયમનું પાલન કરતા નથી.
$(e)$ આ નિયમ એવા સંયોજનોને લાગુ કરી શકાતો નથી જેમાં મધ્યસ્થ પરમાણુની આસપાસના ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા આઠ કરતા ઓછી હોય. ઉદાહરણ તરીકે,$LiCl$,$BeH_{2}$,$AlCl_{3}$ વગેરે અષ્ટકના નિયમનું પાલન કરતા નથી.