પક્ષ્મ (cilia) અને કશા (flagella) ની સૂક્ષ્મ રચનાનું વર્ણન કરો.

(N/A) પક્ષ્મ અને કશા એ કોષરસસ્તરના વાળ જેવી બહારની વૃદ્ધિ છે.
પક્ષ્મ નાની રચનાઓ છે જે હલેસાની જેમ કાર્ય કરે છે,જે કોષ અથવા તેની આસપાસના પ્રવાહીની ગતિ માટે જવાબદાર છે.
કશા પ્રમાણમાં લાંબી હોય છે અને કોષની ગતિ માટે જવાબદાર છે. આદિકોષકેન્દ્રી બેક્ટેરિયામાં પણ કશા હોય છે,પરંતુ તે સુકોષકેન્દ્રી કશા કરતા રચનાત્મક રીતે અલગ હોય છે.
પક્ષ્મ અથવા કશાના ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપિક અભ્યાસ દર્શાવે છે કે તેઓ કોષરસસ્તર દ્વારા આવરી લેવાયેલા હોય છે. તેમના મુખ્ય ભાગને અક્ષસૂત્ર (axoneme) કહેવામાં આવે છે,જેમાં લાંબી ધરીને સમાંતર ઘણા સૂક્ષ્મનલિકાઓ (microtubules) આવેલા હોય છે.
અક્ષસૂત્રમાં સામાન્ય રીતે ત્રિજ્યાવર્તી રીતે ગોઠવાયેલી પરિઘવર્તી સૂક્ષ્મનલિકાઓની નવ જોડીઓ અને કેન્દ્રમાં સ્થિત સૂક્ષ્મનલિકાઓની એક જોડી હોય છે. અક્ષસૂત્રની સૂક્ષ્મનલિકાઓની આવી ગોઠવણીને $9+2$ ગોઠવણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કેન્દ્રીય નલિકાઓ કેન્દ્રીય આવરણ (central sheath) દ્વારા જોડાયેલી હોય છે અને ત્રિજ્યાવર્તી આરા (radial spoke) દ્વારા દરેક પરિઘવર્તી જોડીની એક નલિકા સાથે જોડાયેલી હોય છે. આમ,ત્યાં નવ ત્રિજ્યાવર્તી આરા હોય છે.
પરિઘવર્તી જોડીઓ પણ લિંકર્સ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે.