પ્રોટીનની પ્રાથમિક, દ્વિતીયક અને તૃતીયક સંરચનાનું વર્ણન કરો. અથવા પ્રોટીનની સંરચનાનું વર્ણન કરો.

(N/A) $\rightarrow$ અણુઓની સંરચનાનો અર્થ અલગ-અલગ સંદર્ભમાં અલગ-અલગ થાય છે.
$\rightarrow$ અકાર્બનિક રસાયણવિજ્ઞાનમાં, સંરચના હંમેશા આણ્વીય સૂત્રો (દા.ત., $NaCl$, $MgCl_{2}$, વગેરે) ને સંદર્ભિત કરે છે.
$\rightarrow$ કાર્બનિક રસાયણવિજ્ઞાનમાં અણુઓની સંરચના દર્શાવતી વખતે હંમેશા દ્વિ-પરિમાણીય દ્રષ્ટિકોણનો ઉપયોગ થાય છે (દા.ત., બેન્ઝીન, નેપ્થલીન, વગેરે).
$\rightarrow$ ભૌતિકશાસ્ત્રીઓ આણ્વીય સંરચનાઓના ત્રિ-પરિમાણીય દ્રષ્ટિકોણની કલ્પના કરે છે, જ્યારે જીવવિજ્ઞાનીઓ પ્રોટીન સંરચનાને ચાર સ્તરે વર્ણવે છે.
$(a)$ પ્રાથમિક સંરચના: એમિનો એસિડનો ક્રમ, એટલે કે પ્રોટીનમાં સ્થાનની માહિતી - કયો એમિનો એસિડ પ્રથમ છે, કયો બીજો છે, વગેરે - તેને પ્રાથમિક સંરચના કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ દ્વિતીયક સંરચના: પ્રોટીનને એક રેખા તરીકે કલ્પવામાં આવે છે, જેમાં ડાબો છેડો પ્રથમ એમિનો એસિડ દ્વારા અને જમણો છેડો છેલ્લા એમિનો એસિડ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ પ્રથમ એમિનો એસિડને $N$-ટર્મિનલ એમિનો એસિડ કહેવામાં આવે છે. છેલ્લા એમિનો એસિડને $C$-ટર્મિનલ એમિનો એસિડ કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ પ્રોટીન શૃંખલા હેલિક્સ (સર્પાકાર) સ્વરૂપે ગૂંચવાયેલી હોય છે (જે ફરતી સીડી જેવી હોય છે).
$\rightarrow$ પ્રોટીનમાં, માત્ર જમણી બાજુ વળેલા (right-handed) હેલિક્સ જોવા મળે છે. પ્રોટીન શૃંખલાના અન્ય ભાગો અન્ય સ્વરૂપોમાં ગૂંચવાયેલા હોય છે, જેને દ્વિતીયક સંરચના કહેવામાં આવે છે.
$(c)$ તૃતીયક સંરચના: લાંબી પ્રોટીન શૃંખલા પોતે જ એક પોલા ઊનના દડાની જેમ ગૂંચવાયેલી હોય છે, જે તૃતીયક સંરચના બનાવે છે. તે આપણને પ્રોટીનનું $3$-પરિમાણીય દ્રશ્ય આપે છે. પ્રોટીનની ઘણી જૈવિક પ્રવૃત્તિઓ માટે તૃતીયક સંરચના અત્યંત આવશ્યક છે.
$(d)$ ચતુર્થક સંરચના: કેટલાક પ્રોટીન એક કરતા વધુ પોલીપેપ્ટાઈડ અથવા સબયુનિટના બનેલા હોય છે. આ વ્યક્તિગત ગૂંચવાયેલા પોલીપેપ્ટાઈડ્સ એકબીજાની સાપેક્ષમાં ગોઠવાયેલા હોય છે (દા.ત., ગોળાઓની રેખીય શૃંખલા, સમઘન, વગેરે). પ્રોટીનની આ રચનાને ચતુર્થક સંરચના કહેવામાં આવે છે.
$\rightarrow$ હિમોગ્લોબિન: માનવ હિમોગ્લોબિન $4$ સબયુનિટનું બનેલું છે. બે સબયુનિટ એકબીજાને સમાન હોય છે. તેથી, બે સબયુનિટ $\alpha$-પ્રકારના અને બે સબયુનિટ $\beta$-પ્રકારના હોય છે.