ડાયહાઇડ્રોજનની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાત્મકતાના સંદર્ભમાં $H-H$ બંધની ઉચ્ચ એન્થાલ્પીની અસર વિશે ચર્ચા કરો.

(N/A) ડાયહાઇડ્રોજનનું રાસાયણિક વર્તન મોટાભાગે તેની બંધ વિયોજન એન્થાલ્પી દ્વારા નક્કી થાય છે.
$H-H$ બંધ વિયોજન એન્થાલ્પી કોઈપણ તત્વના બે પરમાણુઓ વચ્ચેના એકલ બંધ માટે સૌથી વધુ છે.
ડાયહાઇડ્રોજનનું તેના પરમાણુઓમાં વિયોજન $2000 \ K$ તાપમાને માત્ર $0.081 \%$ છે,જે $5000 \ K$ તાપમાને વધીને $95.5 \%$ થાય છે.
ઉચ્ચ $H-H$ બંધ એન્થાલ્પીને કારણે તે ઓરડાના તાપમાને પ્રમાણમાં નિષ્ક્રિય છે. તેથી,પરમાણ્વીય હાઇડ્રોજન સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રિક આર્ક અથવા અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ હેઠળ ઊંચા તાપમાને ઉત્પન્ન થાય છે.
તેની $1s$ કક્ષક $1s^{1}$ ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી સાથે અધૂરી હોવાથી,તે લગભગ તમામ તત્વો સાથે જોડાય છે.
તે $(i)$ $H^{+}$ આપવા માટે એકમાત્ર ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને,$(ii)$ $H^{-}$ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને,અને $(iii)$ એકલ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરીને પ્રતિક્રિયાઓ પૂર્ણ કરે છે.
હેલોજન સાથેની પ્રતિક્રિયા: તે હેલોજન $(X_{2})$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન હેલાઇડ્સ $(HX)$ આપે છે: $H_{2(g)} + X_{2(g)} \longrightarrow 2HX_{(g)}$ $(X = F, Cl, Br, I)$. ફ્લોરિન સાથેની પ્રતિક્રિયા અંધારામાં પણ થાય છે,જ્યારે આયોડિન સાથેની પ્રતિક્રિયા માટે ઉદ્દીપકની જરૂર પડે છે.
ડાયઓક્સિજન સાથેની પ્રતિક્રિયા: તે પાણી બનાવવા માટે ડાયઓક્સિજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. આ પ્રતિક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે: $2H_{2(g)} + O_{2(g)} \xrightarrow{\text{Catalyst or heat}} 2H_{2}O_{(l)}$,$\Delta H^{\ominus} = -285.9 \ kJ \ mol^{-1}$.
ડાયનાઇટ્રોજન સાથેની પ્રતિક્રિયા: ડાયનાઇટ્રોજન સાથે તે એમોનિયા બનાવે છે: $3H_{2(g)} + N_{2(g)} \xrightarrow{673 \ K, 200 \ atm, Fe} 2NH_{3(g)}$,$\Delta H^{\ominus} = -92.6 \ kJ \ mol^{-1}$. આ હેબર પ્રક્રિયા દ્વારા એમોનિયાના ઉત્પાદનની પદ્ધતિ છે.