માનવ ઉત્સર્જન તંત્રની સ્વચ્છ અને નામનિર્દેશિત આકૃતિ દોરો.

(N/A) મનુષ્યોમાં,ઉત્સર્જન તંત્રમાં એક જોડ મૂત્રપિંડ,એક જોડ મૂત્રવાહિની,મૂત્રાશય અને મૂત્રમાર્ગનો સમાવેશ થાય છે.
મૂત્રપિંડ: લાલાશ પડતી બદામી,વાલના આકારની રચના.
$(i)$ સ્થાન: તે છેલ્લા ઉરોદર અને ત્રીજા કટિ કશેરુકાની વચ્ચે,ઉદરીય ગુહાની પૃષ્ઠ અંદરની દીવાલની નજીક સ્થિત છે.
$(ii)$ કદ: પુખ્ત માનવના દરેક મૂત્રપિંડની લંબાઈ $10-12 \text{ cm}$,પહોળાઈ $5-7 \text{ cm}$ અને જાડાઈ $2-3 \text{ cm}$ હોય છે.
$(iii)$ વજન: સરેરાશ વજન $120-170 \text{ g}$ હોય છે.
માનવ મૂત્રપિંડ તંત્ર:
બંને મૂત્રપિંડ એક જ સમતલ પર સ્થિત નથી; જમણું મૂત્રપિંડ ડાબા કરતા થોડું નીચે હોય છે કારણ કે યકૃત તેની ઉપર ઉરોદર ગુહાની જમણી બાજુએ સ્થિત છે.
મૂત્રપિંડની બાહ્ય સપાટી બહિર્ગોળ અને આંતરિક સપાટી અંતર્ગોળ હોય છે.
મૂત્રપિંડની આંતરિક રચના: મૂત્રપિંડનો આયામ છેદ $(L.S.)$ અંતર્ગોળ સપાટી પર એક મોટું છિદ્ર દર્શાવે છે જેને હિલમ (નાભિ) કહેવાય છે.
હિલમ દ્વારા મૂત્રવાહિની,રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ પ્રવેશ કરે છે.
હિલમની અંદરની તરફ એક પહોળી ગળણી આકારની જગ્યા હોય છે જેને મૂત્રપિંડ પેલ્વિસ કહેવાય છે.
મૂત્રપિંડ પેલ્વિસના પ્રવર્ધોને કેલિસીસ કહેવામાં આવે છે.
મૂત્રપિંડનું બહારનું પડ એક મજબૂત કેપ્સ્યુલ છે.
મૂત્રપિંડની અંદર બે વિસ્તારો હોય છે: બહારનું બાહ્યક (cortex) અને અંદરનું મજ્જક (medulla).
મજ્જક થોડા શંકુ આકારના દ્રવ્યમાન (મજ્જક પિરામિડ) માં વિભાજિત થાય છે જે કેલિસીસમાં પ્રક્ષેપિત થાય છે.
બાહ્યક મજ્જક પિરામિડની વચ્ચે મૂત્રપિંડ સ્તંભો તરીકે વિસ્તરે છે જેને બર્ટિનીના સ્તંભો કહેવાય છે.
દરેક મૂત્રપિંડમાં લગભગ દસ લાખ જટિલ નલિકામય રચનાઓ હોય છે જેને નેફ્રોન કહેવાય છે.