યોગ્ય ઉદાહરણો સાથે સંતુલન પ્રણાલી પર દબાણના ફેરફારની અસર સમજાવો.

(N/A) સંતુલન પર દબાણના ફેરફારની અસર માત્ર વાયુરૂપ ઘટકો ધરાવતી પ્રતિક્રિયાઓમાં જ જોવા મળે છે.
$1$. જો વાયુરૂપ નીપજો અને પ્રક્રિયકોના મોલની સંખ્યા સમાન હોય,તો દબાણના ફેરફારની સંતુલન પર કોઈ અસર થતી નથી.
$2$. જો વાયુરૂપ નીપજો અને પ્રક્રિયકોના મોલની સંખ્યા અલગ-અલગ હોય,તો દબાણમાં ફેરફાર કરવાથી સંતુલન નવી સ્થિતિમાં સ્થાપિત થાય છે.
$3$. લે-શાતેલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,જો દબાણ વધારવામાં આવે (કદ ઘટાડવામાં આવે),તો સંતુલન એવી દિશામાં ખસે છે જ્યાં વાયુના મોલ ઓછા હોય,જેથી દબાણના વધારાની અસર નાબૂદ થઈ શકે.
ઉદાહરણ: $CO_{(g)} + 3H_{2(g)} \rightleftharpoons CH_{4(g)} + H_{2}O_{(g)}$
આ પ્રતિક્રિયામાં,પ્રક્રિયક બાજુ $1 + 3 = 4$ મોલ વાયુ છે,જ્યારે નીપજ બાજુ $1 + 1 = 2$ મોલ વાયુ છે.
જો દબાણ વધારવામાં આવે,તો સંતુલન ઓછા મોલ ધરાવતી દિશામાં એટલે કે પુરોગામી દિશામાં ખસે છે.
પ્રતિક્રિયા ભાગફળ $Q_c$ નો ઉપયોગ કરતા:
$Q_c = \frac{[CH_{4}][H_{2}O]}{[CO][H_{2}]^3}$
જો કદ અડધું કરવામાં આવે,તો દરેક ઘટકની સાંદ્રતા બમણી થાય છે. નવો $Q_c$ એ $K_c$ કરતા નાનો બને છે $(Q_c < K_c)$,જેના કારણે પ્રતિક્રિયા પુરોગામી દિશામાં આગળ વધે છે જ્યાં સુધી નવું સંતુલન પ્રાપ્ત ન થાય.