નીચેનાનું નિક્ષાલન (Leaching) સમજાવો:
$(i)$ બોક્સાઈટમાંથી એલ્યુમિના (બેયરની પદ્ધતિ)
$(ii)$ સોનું અને ચાંદી (સાયનાઈડ પદ્ધતિ)

(N/A) સિદ્ધાંત: તે યોગ્ય દ્રાવકમાં અયસ્ક અને અશુદ્ધિઓની દ્રાવ્યતાના તફાવત પર કાર્ય કરે છે.
$(i)$ બોક્સાઈટમાંથી એલ્યુમિનાનું નિક્ષાલન (બેયરની પદ્ધતિ): બોક્સાઈટ એ એલ્યુમિનિયમની મુખ્ય અયસ્ક છે. તેમાં ફેરિક ઓક્સાઈડ $(Fe_{2}O_{3})$,સિલિકા $(SiO_{2})$ અને ટાઇટેનિયમ ઓક્સાઈડ $(TiO_{2})$ જેવી અશુદ્ધિઓ હોય છે. પાવડર કરેલી અયસ્કને સાંદ્ર $NaOH$ ના દ્રાવણ સાથે $473-523 \ K$ તાપમાન અને $35-36 \ bar$ દબાણે ગરમ કરવામાં આવે છે. એલ્યુમિના સોડિયમ એલ્યુમિનેટ તરીકે દ્રાવ્ય થાય છે,જ્યારે $Fe_{2}O_{3}$ અને $TiO_{2}$ અદ્રાવ્ય રહે છે. $SiO_{2}$ સોડિયમ સિલિકેટ તરીકે દ્રાવ્ય થાય છે.
$Al_{2}O_{3(s)} + 2NaOH_{(aq)} + 3H_{2}O_{(l)} \xrightarrow[473-523 \ K]{35 \ bar} 2Na[Al(OH)_{4}]_{(aq)}$
$SiO_{2(s)} + 2NaOH_{(aq)} \rightarrow Na_{2}SiO_{3(aq)} + H_{2}O_{(l)}$
સોડિયમ એલ્યુમિનેટના દ્રાવણને $CO_{2}$ વાયુ પસાર કરીને તટસ્થ કરવામાં આવે છે,જેથી જળયુક્ત $Al_{2}O_{3}$ અવક્ષેપિત થાય છે. અવક્ષેપન શરૂ કરવા માટે થોડા પ્રમાણમાં તાજું બનાવેલું જળયુક્ત $Al_{2}O_{3}$ ઉમેરવામાં આવે છે,જેને સીડિંગ (seeding) કહેવાય છે.
$2Na[Al(OH)_{4}]_{(aq)} + 2CO_{2(g)} \rightarrow Al_{2}O_{3} \cdot xH_{2}O_{(s)} + 2NaHCO_{3(aq)}$
સોડિયમ સિલિકેટ દ્રાવણમાં રહે છે અને જળયુક્ત એલ્યુમિનાને ગાળીને શુદ્ધ $Al_{2}O_{3}$ મેળવવામાં આવે છે.
$Al_{2}O_{3} \cdot xH_{2}O_{(s)} \xrightarrow{1470 \ K} Al_{2}O_{3(s)} + xH_{2}O_{(g)}$
$(ii)$ સાયનાઈડ પદ્ધતિ (સોના અને ચાંદીનું નિક્ષાલન): સોના અને ચાંદીના ધાતુશાસ્ત્રમાં,ધાતુને હવા (જે $O_{2}$ પૂરો પાડે છે) ની હાજરીમાં $KCN$ અથવા $NaCN$ ના મંદ દ્રાવણ સાથે નિક્ષાલિત કરવામાં આવે છે. ધાતુને બાદમાં વિસ્થાપન પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
$4M_{(s)} + 8CN^{-}_{(aq)} + 2H_{2}O_{(l)} + O_{2(g)} \rightarrow 4[M(CN)_{2}]^{-}_{(aq)} + 4OH^{-}_{(aq)}$
$(M = Ag \text{ અથવા } Au)$