ચેતાતંત્રને સક્રિય કરતી દવાઓ (Neurologically active drugs) સમજાવો.

(N/A) ચેતાતંત્રને સક્રિય કરતી દવાઓના બે મુખ્ય પ્રકાર છે: $(a)$ ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સ (શાંતિદાયક દવાઓ) અને $(b)$ એનાલજેસિક્સ (પીડાહારક દવાઓ).
$(a)$ ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સ: આ રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જેનો ઉપયોગ તણાવ અને હળવા કે ગંભીર માનસિક રોગોની સારવાર માટે થાય છે. તે સુખાકારીની ભાવના જગાડીને ચિંતા,તણાવ,ચીડિયાપણું કે ઉત્તેજના ઘટાડે છે. તે ઊંઘની ગોળીઓનો આવશ્યક ઘટક છે.
ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સના વિવિધ પ્રકારો છે જે અલગ-અલગ પદ્ધતિઓ દ્વારા કાર્ય કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે,નોરએડ્રેનાલિન એક ન્યુરોટ્રાન્સમીટર છે જે મૂડ બદલવામાં ભૂમિકા ભજવે છે. જો કોઈ કારણસર નોરએડ્રેનાલિનનું સ્તર ઓછું હોય,તો સંકેત મોકલવાની પ્રવૃત્તિ ધીમી પડી જાય છે અને વ્યક્તિ ડિપ્રેશનનો શિકાર બને છે. આવી સ્થિતિમાં,એન્ટીડિપ્રેસન્ટ દવાઓની જરૂર પડે છે.
આ દવાઓ તે ઉત્સેચકોને અવરોધે છે જે નોરએડ્રેનાલિનના વિઘટનને ઉત્પ્રેરિત કરે છે. જો ઉત્સેચક અવરોધાય,તો આ મહત્વપૂર્ણ ન્યુરોટ્રાન્સમીટરનું ચયાપચય ધીમું થાય છે અને તે લાંબા સમય સુધી તેના રીસેપ્ટરને સક્રિય કરી શકે છે,આમ ડિપ્રેશનની અસરને દૂર કરે છે. આઈપ્રોનિઆઝિડ અને ફિનેલઝિન આવી દવાઓના ઉદાહરણો છે.
કેટલાક ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સ,જેમ કે ક્લોરડાયાઝેપોક્સાઈડ અને મેપ્રોબામેટ,પ્રમાણમાં હળવા હોય છે અને તણાવ દૂર કરવા માટે યોગ્ય છે. ઈક્વાનિલનો ઉપયોગ ડિપ્રેશન અને હાઈપરટેન્શનને નિયંત્રિત કરવામાં થાય છે.