હ્યુગેન્સના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરીને ઘટ્ટ માધ્યમમાંથી પાતળા માધ્યમમાં સમતલ તરંગના વક્રીભવનની સમજૂતી આપો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે એક સમતલ તરંગઅગ્ર $AB$ બે માધ્યમોને અલગ કરતી સપાટી પર $i$ ખૂણે આપાત થાય છે. ધારો કે પ્રથમ (ઘટ્ટ) અને બીજા (પાતળા) માધ્યમમાં પ્રકાશની ઝડપ અનુક્રમે $v_{1}$ અને $v_{2}$ છે,જ્યાં $v_{2} > v_{1}$ છે.
હ્યુગેન્સના સિદ્ધાંત મુજબ,તરંગઅગ્ર $AB$ પરનો દરેક બિંદુ ગૌણ તરંગોના ઉદગમ તરીકે વર્તે છે. $\tau$ સમયમાં,બિંદુ $B$ એ $v_{1}$ ઝડપથી $C$ સુધી પહોંચે છે,અને $BC = v_{1}\tau$ અંતર કાપે છે. તે જ સમયે,$A$ થી શરૂ થતા ગૌણ તરંગો બીજા માધ્યમમાં $AE = v_{2}\tau$ અંતર કાપે છે.
$A$ ને કેન્દ્ર ગણી $v_{2}\tau$ ત્રિજ્યાના ગોળાકાર તરંગ પર $C$ માંથી સ્પર્શક દોરતા,આપણને વક્રીભૂત તરંગઅગ્ર $CE$ મળે છે. ત્રિકોણ $\triangle ABC$ અને $\triangle AEC$ ની ભૂમિતિ પરથી:
$\sin i = \frac{BC}{AC} = \frac{v_{1}\tau}{AC}$
$\sin r = \frac{AE}{AC} = \frac{v_{2}\tau}{AC}$
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\frac{\sin i}{\sin r} = \frac{v_{1}}{v_{2}}$
અહીં $v_{2} > v_{1}$ હોવાથી,$\sin r > \sin i$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $r > i$. આમ,ઘટ્ટ માધ્યમમાંથી પાતળા માધ્યમમાં પ્રવેશતી વખતે વક્રીભૂત કિરણ લંબથી દૂર જાય છે. આકૃતિમાં આ દર્શાવેલ છે.

Explore More

Similar Questions

તરંગ અગ્ર (wave front) એ એવી સપાટી છે જેમાં

જ્યારે પ્રકાશ કોઈ આપેલ સમાંગ માધ્યમમાંથી પ્રસરણ પામે છે,ત્યારે

પ્રકાશ તરંગ પ્રકૃતિ ધરાવે છે તેમ કેવી રીતે કહી શકાય?

એક સમતલ તરંગ અગ્ર પાણીની સપાટી પર $60^{\circ}$ ના આપાતકોણે આપાત થાય છે. ત્યારબાદ તે $45^{\circ}$ ના ખૂણે વક્રીભૂત થાય છે. આપાત તરંગ અગ્રની પહોળાઈ અને વક્રીભૂત તરંગ અગ્રની પહોળાઈનો ગુણોત્તર કેટલો થશે? $\left[\sin \frac{\pi}{4}=\cos \frac{\pi}{4}=\frac{1}{\sqrt{2}}, \sin 60^{\circ}=\frac{\sqrt{3}}{2}, \cos 60^{\circ}=\frac{1}{2}\right]$

આકૃતિ બે પારદર્શક માધ્યમો,માધ્યમ-$1$ અને માધ્યમ-$2$ ને અલગ કરતી સપાટી $XY$ દર્શાવે છે. રેખાઓ $ab$ અને $cd$ એ માધ્યમ-$1$ માં ગતિ કરતા અને $XY$ પર આપાત થતા પ્રકાશ તરંગના તરંગાગ્રો દર્શાવે છે. રેખાઓ $ef$ અને $gh$ એ વક્રીભવન પછી માધ્યમ-$2$ માં પ્રકાશ તરંગના તરંગાગ્રો દર્શાવે છે.
$1.$ પ્રકાશ કેવી રીતે ગતિ કરે છે?
$(A)$ દરેક માધ્યમમાં સમાંતર કિરણપુંજ તરીકે
$(B)$ દરેક માધ્યમમાં અભિસારી કિરણપુંજ તરીકે
$(C)$ દરેક માધ્યમમાં અપસારી કિરણપુંજ તરીકે
$(D)$ એક માધ્યમમાં અપસારી અને બીજા માધ્યમમાં અભિસારી કિરણપુંજ તરીકે
$2.$ $c, d, e$ અને $f$ પર પ્રકાશ તરંગના કળા અનુક્રમે $\phi_{c}, \phi_{d}, \phi_{e}$ અને $\phi_{f}$ છે. આપેલ છે કે $\phi_{c} \neq \phi_{f}$.
$(A)$ $\phi_{c}$ એ $\phi_{d}$ ને સમાન ન હોઈ શકે
$(B)$ $\phi_{a}$ એ $\phi_{e}$ ને સમાન હોઈ શકે
$(C)$ $(\phi_{d}-\phi_{c})$ એ $(\phi_{f}-\phi_{e})$ ને સમાન છે
$(D)$ $(\phi_{d}-\phi_{c})$ એ $(\phi_{f}-\phi_{e})$ ને સમાન નથી
$3.$ પ્રકાશની ઝડપ
$(A)$ માધ્યમ-$1$ અને માધ્યમ-$2$ માં સમાન છે
$(B)$ માધ્યમ-$2$ કરતા માધ્યમ-$1$ માં વધારે છે
$(C)$ માધ્યમ-$1$ કરતા માધ્યમ-$2$ માં વધારે છે
$(D)$ $b$ અને $d$ પર અલગ છે
પ્રશ્ન $1, 2$ અને $3$ ના જવાબ આપો.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo