કોમન આયન ઇફેક્ટ (Common ion effect) ના ઉપયોગો સમજાવો.

(A) કોમન આયન ઇફેક્ટનો ઉપયોગ વિવિધ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓમાં થાય છે:
$1$. $NaCl$ નું શુદ્ધિકરણ: $NaCl$ ના દ્રાવણમાંથી $Na_{2}SO_{4}$ અને $MgSO_{4}$ જેવી અશુદ્ધિઓ દૂર કરવા માટે, તેમાંથી $HCl$ વાયુ પસાર કરવામાં આવે છે। $[Cl^{-}]$ સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી કોમન આયન ઇફેક્ટને કારણે $NaCl$ ના અવક્ષેપ મળે છે.
$2$. સાબુનું ક્ષારણ (Salting out): સાબુ એ ફેટી એસિડનો સોડિયમ ક્ષાર $(RCOONa)$ છે। જ્યારે સાબુના દ્રાવણમાં $NaCl$ ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે $Na^{+}$ કોમન આયન તરીકે વર્તે છે। સંતુલન $RCOONa_{(aq)} \rightleftharpoons RCOO^{-}_{(aq)} + Na^{+}_{(aq)}$ ડાબી બાજુ ખસે છે, જેનાથી સાબુ ઘન સ્વરૂપે અવક્ષેપિત થાય છે.
$3$. જથ્થાત્મક વિશ્લેષણ: આયનનું સંપૂર્ણ અવક્ષેપન સુનિશ્ચિત કરવા માટે, કોમન આયન ધરાવતા પ્રક્રિયકનો વધારો ઉમેરવામાં આવે છે। ઉદાહરણ તરીકે, $BaSO_{4}$ ના અવક્ષેપન માટે વધારાનું $H_{2}SO_{4}$ અને $AgCl$ ના અવક્ષેપન માટે વધારાનું $NaCl$ વપરાય છે.
$4$. ગુણાત્મક વિશ્લેષણ:
$(i)$ ગ્રુપ-$II$ ના વિશ્લેષણમાં, $H^{+}$ ની કોમન આયન ઇફેક્ટ દ્વારા $H_{2}S$ ના વિયોજનને દબાવવા માટે $H_{2}S$ માં $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે, જેથી માત્ર $CuS$ અને $CdS$ અવક્ષેપિત થાય.
$(ii)$ ગ્રુપ-$III$ $A$ ના વિશ્લેષણમાં, $NH_{4}^{+}$ ની કોમન આયન ઇફેક્ટ દ્વારા $NH_{4}OH$ ના વિયોજનને દબાવવા માટે $NH_{4}OH$ પહેલા $NH_{4}Cl$ ઉમેરવામાં આવે છે, જેથી $[OH^{-}]$ મર્યાદિત રહે અને માત્ર $Fe^{3+}$, $Al^{3+}$, અને $Cr^{3+}$ અવક્ષેપિત થાય.
$5$. બફર દ્રાવણ: દવાઓ, સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને ખાતરોમાં વપરાતા બફર દ્રાવણનો $pH$ જાળવવામાં કોમન આયન ઇફેક્ટ અનિવાર્ય છે.