બાષ્પ કલા શુદ્ધિકરણ (Vapour phase refining) સમજાવો.

(N/A) આ પદ્ધતિમાં,ધાતુને તેના બાષ્પશીલ સંયોજનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે,જે એકત્રિત કરીને શુદ્ધ ધાતુ મેળવવા માટે વિઘટિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા માટેની બે આવશ્યકતાઓ છે:
$(i)$ ધાતુ ઉપલબ્ધ પ્રક્રિયક સાથે બાષ્પશીલ સંયોજન બનાવવી જોઈએ.
$(ii)$ બાષ્પશીલ સંયોજન સરળતાથી વિઘટન પામવું જોઈએ,જેથી પુનઃપ્રાપ્તિ સરળ બને.
આ તકનીકના ઉદાહરણો:
$(a)$ નિકલના શુદ્ધિકરણ માટે મોન્ડ પ્રક્રમ: નિકલને કાર્બન મોનોક્સાઇડના પ્રવાહમાં ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી નિકલ ટેટ્રાકાર્બોનિલ નામનું બાષ્પશીલ સંકિર્ણ બને છે. આ સંકિર્ણને ઊંચા તાપમાને વિઘટિત કરીને શુદ્ધ ધાતુ મેળવવામાં આવે છે.
$Ni (\text{અશુદ્ધ}) + 4 CO \xrightarrow{330-350 \ K} Ni(CO)_{4}$
$Ni(CO)_{4} \xrightarrow{450-470 \ K} Ni (\text{શુદ્ધ}) + 4 CO$
$(b)$ ઝિર્કોનિયમ અથવા ટાઇટેનિયમના શુદ્ધિકરણ માટે વાન આર્કેલ પદ્ધતિ: આ પદ્ધતિ $Zr$ અને $Ti$ જેવી ધાતુઓમાં રહેલી ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજનની અશુદ્ધિઓને દૂર કરવા માટે ઉપયોગી છે. અશુદ્ધ ધાતુને આયોડિન સાથે શૂન્યાવકાશ પાત્રમાં ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી બાષ્પશીલ ધાતુ આયોડાઇડ બને છે.
$Zr + 2 I_{2} \rightarrow ZrI_{4} (\text{અશુદ્ધ})$
ધાતુ આયોડાઇડને ટંગસ્ટન ફિલામેન્ટ પર વિઘટિત કરવામાં આવે છે,જેને આશરે $1800 \ K$ સુધી વિદ્યુત દ્વારા ગરમ કરવામાં આવે છે. શુદ્ધ ધાતુ ફિલામેન્ટ પર જમા થાય છે.
$ZrI_{4} \rightarrow Zr (\text{શુદ્ધ}) + 2 I_{2}$