આલ્કાઈનના એસિડિક સ્વભાવ વિશે ટૂંકી નોંધ લખો.

(N/A) $s$-કક્ષક $p$-કક્ષક કરતા કેન્દ્રની વધુ નજીક હોય છે,તેથી જેમ $s$-લક્ષણ વધે તેમ વિદ્યુતઋણતા વધે છે. વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ: $sp > sp^2 > sp^3$ છે.
આ કારણોસર,આલ્કાઈનમાં $sp$ સંકૃત કાર્બન બંધિત ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને પોતાની તરફ વધુ મજબૂતીથી આકર્ષે છે. પરિણામે,$sp$ કાર્બન સાથે સીધો જોડાયેલ હાઇડ્રોજન પરમાણુ આલ્કેન કે આલ્કીન કરતા વધુ એસિડિક હોય છે.
એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ: $\equiv C-H > =C-H > -C-H$.
માત્ર ટર્મિનલ આલ્કાઈન (જેમ કે $HC \equiv CH$,$CH_3 C \equiv CH$,$CH_3 CH_2 C \equiv CH$) ના ત્રિ-બંધિત કાર્બન સાથે જોડાયેલ હાઇડ્રોજન જ એસિડિક હોય છે. $R-C \equiv C-H$ માં માત્ર છેડાનો $H$ એસિડિક છે. $R-C \equiv C-R$ માં કોઈ એસિડિક હાઇડ્રોજન નથી.
એસિડિક સ્વભાવ દર્શાવતી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ:
ઈથાઈન ઊંચા તાપમાને સોડિયમ ધાતુ અથવા સોડામાઈડ $(NaNH_2)$ જેવા પ્રબળ બેઝ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈથાઈનાઈડ (એસીટાઈલાઈડ) નીપજો આપે છે.
$1$. સોડિયમ ધાતુ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + Na \xrightarrow{475 \ K} HC \equiv C^- Na^+ + \frac{1}{2} H_2$ (સમીકરણ $i$)
$2$. સોડામાઈડ સાથેની પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + NaNH_2 \xrightarrow{NH_3} HC \equiv CNa + NH_3$ (સમીકરણ $ii$)
$HC \equiv CH + 2NaNH_2 \xrightarrow{NH_3} Na^+C^- \equiv C^-Na^+ + 2NH_3$ (સમીકરણ $iii$)