$Rh$ રુધિરજૂથ વિશે માહિતી આપો.

(A) $Rh$ એન્ટિજન સૌપ્રથમ $Rhesus$ વાંદરાઓમાં જોવા મળ્યો હતો,તેથી તેને $Rh$ કારક નામ આપવામાં આવ્યું છે.
- આ એન્ટિજન મોટાભાગના મનુષ્યોના $RBCs$ ની સપાટી પર પણ જોવા મળે છે. જે વ્યક્તિઓમાં આ એન્ટિજન હોય છે તેમને $Rh$ પોઝિટિવ $(Rh^+)$ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે જેમનામાં તેનો અભાવ હોય છે તેમને $Rh$ નેગેટિવ $(Rh^-)$ કહેવામાં આવે છે.
- માનવ વસ્તીના આશરે $85\%$ લોકો $Rh$ પોઝિટિવ અને $15\%$ લોકો $Rh$ નેગેટિવ હોય છે.
- જો કોઈ $Rh^-$ વ્યક્તિને $Rh^+$ રુધિર આપવામાં આવે,તો તે $Rh$ એન્ટિજન સામે વિશિષ્ટ એન્ટિબોડીઝ બનાવે છે. તેથી,રુધિર ચઢાવતા પહેલા $Rh$ સુસંગતતા તપાસવી આવશ્યક છે.
- $Rh$ અસંગતતાનો એક ખાસ કિસ્સો સગર્ભા માતાના $Rh^-$ રુધિર અને ગર્ભના $Rh^+$ રુધિર વચ્ચે જોવા મળે છે.
- પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,ગર્ભના $Rh$ એન્ટિજન માતાના $Rh^-$ રુધિરના સંપર્કમાં આવતા નથી કારણ કે બંને રુધિર જરાયુ (placenta) દ્વારા અલગ રહે છે.
- જો કે,પ્રસૂતિ દરમિયાન,માતા ગર્ભના $Rh^+$ રુધિરના સંપર્કમાં આવી શકે છે,જેના કારણે તે $Rh$ એન્ટિજન સામે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
- ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં,$Rh^-$ માતાના આ $Rh$ એન્ટિબોડીઝ જરાયુને ઓળંગીને $Rh^+$ ગર્ભના રુધિરમાં પ્રવેશી શકે છે અને ગર્ભના $RBCs$ નો નાશ કરે છે. આ ગર્ભ માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
- આ સ્થિતિ બાળકમાં ગંભીર એનિમિયા અને કમળો પેદા કરે છે,જેને એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ (erythroblastosis foetalis) કહેવામાં આવે છે.
- પ્રથમ બાળકના જન્મ પછી તરત જ માતાને એન્ટિ-$Rh$ એન્ટિબોડીઝ આપીને આ સ્થિતિને ટાળી શકાય છે.