નાઈટ્રોજન ચક્રમાં સામેલ વિવિધ તબક્કાઓ અને પ્રક્રિયાઓ વર્ણવો. આ ચક્રમાં નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોનું ચક્રીયકરણ સમજાવો.

(N/A) $(i)$ નાઈટ્રોજન સ્થાપન: આ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું પાણીમાં દ્રાવ્ય સંયોજનો (નાઈટ્રેટ્સ અને નાઈટ્રાઈટ્સ) માં રૂપાંતર છે,જે મુક્તજીવી બેક્ટેરિયા અથવા $Rhizobium$ બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,જે કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિના મૂળમાં મૂળગંડિકાઓ (root nodules) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓમાં જોવા મળે છે. વીજળીના કડાકા દરમિયાન પણ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું નાઈટ્રેટ્સ અને નાઈટ્રાઈટ્સમાં રૂપાંતર થાય છે.
$(ii)$ એમોનિફિકેશન: વનસ્પતિઓના મૃત્યુ અને સડવાની પ્રક્રિયાથી એમોનિયા મુક્ત થાય છે. પ્રાણીઓ ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો તરીકે એમોનિયા,યુરિયા અને યુરિક એસિડનો ત્યાગ કરે છે. આ નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોનું વિઘટન કરતા બેક્ટેરિયા દ્વારા એમોનિયામાં રૂપાંતર થાય છે,આ પ્રક્રિયાને એમોનિફિકેશન કહેવાય છે.
$(iii)$ નાઈટ્રીફિકેશન: નાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા દ્વારા એમોનિયાનું પહેલા નાઈટ્રાઈટ્સમાં અને ત્યારબાદ નાઈટ્રેટ્સમાં રૂપાંતર થાય છે; આ પ્રક્રિયાને નાઈટ્રીફિકેશન કહેવાય છે. વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે નાઈટ્રેટ્સ અને નાઈટ્રાઈટ્સનું શોષણ કરે છે અને તેને એમિનો એસિડમાં ફેરવે છે,જેનો ઉપયોગ પ્રોટીન બનાવવા માટે થાય છે.
$(iv)$ ડીનાઈટ્રીફિકેશન: જ્યારે વનસ્પતિ કે પ્રાણીઓ મૃત્યુ પામે છે,ત્યારે જમીનમાં રહેલા બેક્ટેરિયા વિવિધ નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોને પાછા નાઈટ્રેટ્સ અને નાઈટ્રાઈટ્સમાં ફેરવે છે. અન્ય પ્રકારના બેક્ટેરિયા,જેમ કે $Pseudomonas$,આ નાઈટ્રેટ્સ અને નાઈટ્રાઈટ્સને ફરીથી મૂળભૂત નાઈટ્રોજન વાયુમાં ફેરવે છે. આ પ્રક્રિયાને ડીનાઈટ્રીફિકેશન કહેવાય છે. આ રીતે આ ચક્ર સતત ચાલતું રહે છે.