(N/A) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ બે અંગિકાઓ છે જે બેવડી પટલમય હોય છે.
કણાભસૂત્રની લાક્ષણિકતાઓ:
કણાભસૂત્ર બેવડી પટલમય રચનાઓ છે. પટલ અંદરના અને બહારના પટલમાં વિભાજિત હોય છે,જે બે જલીય કક્ષાઓ બનાવે છે: બાહ્ય અને આંતરિક કક્ષા. બાહ્ય પટલ ખૂબ જ છિદ્રાળુ હોય છે,જ્યારે આંતરિક પટલ ઊંડા ગડીઓ ધરાવે છે જેને ક્રિસ્ટી કહેવાય છે. ક્રિસ્ટી $ATP$ ઉત્પન્ન કરતી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે. કણાભસૂત્ર પોતાનું $DNA$ અને રીબોઝોમ્સ ધરાવે છે,જે તેમને પોતાના પ્રોટીન બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે,તેથી તેમને અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ માનવામાં આવે છે.
હરિતકણની લાક્ષણિકતાઓ:
હરિતકણ બેવડી પટલમય રચનાઓ છે જે બે અલગ પ્રદેશોમાં વિભાજિત છે:
$(i)$ ગ્રેના: થાઇલેકોઇડ્સ તરીકે ઓળખાતી ચપટી,તકતી જેવી પટલમય કોથળીઓના થપ્પા,જેમાં ક્લોરોફિલ હોય છે. નજીકના ગ્રેના સ્ટ્રોમા લેમેલા તરીકે ઓળખાતી પટલમય નલિકાઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
$(ii)$ સ્ટ્રોમા: એક સમાંગ પ્રવાહી જેમાં ગ્રેના ખૂંપેલા હોય છે. તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેના ઉત્સેચકો તેમજ પોતાનું $DNA$ અને રીબોઝોમ્સ હોય છે.
કણાભસૂત્રના કાર્યો:
$(i)$ તે જારક કોષીય શ્વસન માટેના સ્થાન છે.
$(ii)$ તે કોષની તમામ મહત્વપૂર્ણ પ્રવૃત્તિઓ માટે $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા પૂરી પાડે છે.
$(iii)$ પોતાના $DNA$ અને રીબોઝોમ્સની હાજરીને કારણે તે અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(iv)$ તેમાં ફેટી એસિડ અને એમિનો એસિડ જેવા વિવિધ રસાયણોના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ઉત્સેચકો હોય છે.
હરિતકણના કાર્યો:
$(i)$ તે સૌર ઉર્જાને પકડે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા વનસ્પતિ માટે ખોરાક બનાવવા માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે.
$(ii)$ તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે જરૂરી ઉત્સેચકો હોય છે.