Class 11Chemistry6-1.Equilibrium (Chemical Equilibrium)Mix Examples- 6-1.Equilibrium (Chemical Equilibrium)
Mediumમહત્વપૂર્ણ જૈવિક અને પર્યાવરણીય રાસાયણિક સંતુલન ઉદાહરણો સાથે જણાવો.
(N/A) રાસાયણિક સંતુલન અસંખ્ય જૈવિક અને પર્યાવરણીય પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વપૂર્ણ છે.
$1$. જૈવિક સંતુલન: $O_2$ અણુઓ અને પ્રોટીન હિમોગ્લોબિન $(Hb)$ વચ્ચેનું સંતુલન આપણા ફેફસાંમાંથી સ્નાયુઓ સુધી $O_2$ ના પરિવહન અને વિતરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Hb(aq) + 4O_2(g) \rightleftharpoons Hb(O_2)_4(aq)$
$2$. પર્યાવરણીય સંતુલન: $CO$ અણુઓ અને હિમોગ્લોબિન વચ્ચેનું જૈવરાસાયણિક સંતુલન નોંધપાત્ર છે.
$Hb(aq) + 4CO(g) \rightleftharpoons Hb(CO)_4(aq)$
આ સંતુલન $CO$ ની ઝેરી અસર માટે જવાબદાર છે,કારણ કે $CO$ એ $O_2$ કરતા હિમોગ્લોબિન સાથે વધુ મજબૂતીથી જોડાય છે.
સંતુલનની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
- સંતુલન સમયે,મિશ્રણના ગુણધર્મો અચળ રહે છે.
- સંતુલન આગળ અથવા પાછળની બંને દિશામાંથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
- સંતુલન પ્રકૃતિમાં ગતિશીલ છે.
- તાપમાન,દબાણ અને સાંદ્રતા જેવા બાહ્ય પરિબળો સંતુલનને અસર કરે છે.
$1$. જૈવિક સંતુલન: $O_2$ અણુઓ અને પ્રોટીન હિમોગ્લોબિન $(Hb)$ વચ્ચેનું સંતુલન આપણા ફેફસાંમાંથી સ્નાયુઓ સુધી $O_2$ ના પરિવહન અને વિતરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$Hb(aq) + 4O_2(g) \rightleftharpoons Hb(O_2)_4(aq)$
$2$. પર્યાવરણીય સંતુલન: $CO$ અણુઓ અને હિમોગ્લોબિન વચ્ચેનું જૈવરાસાયણિક સંતુલન નોંધપાત્ર છે.
$Hb(aq) + 4CO(g) \rightleftharpoons Hb(CO)_4(aq)$
આ સંતુલન $CO$ ની ઝેરી અસર માટે જવાબદાર છે,કારણ કે $CO$ એ $O_2$ કરતા હિમોગ્લોબિન સાથે વધુ મજબૂતીથી જોડાય છે.
સંતુલનની મુખ્ય લાક્ષણિકતાઓ:
- સંતુલન સમયે,મિશ્રણના ગુણધર્મો અચળ રહે છે.
- સંતુલન આગળ અથવા પાછળની બંને દિશામાંથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
- સંતુલન પ્રકૃતિમાં ગતિશીલ છે.
- તાપમાન,દબાણ અને સાંદ્રતા જેવા બાહ્ય પરિબળો સંતુલનને અસર કરે છે.
Explore More
Similar Questions
ગ્લુકોઝનું $1 \, M$ દ્રાવણ નીચેના સમીકરણ મુજબ વિયોજન સંતુલન પ્રાપ્ત કરે છે: $C_6H_{12}O_6 \rightleftharpoons 6HCHO$. જો ફોર્માલ્ડિહાઈડમાંથી ગ્લુકોઝ બનવા માટેનો સંતુલન અચળાંક $6 \times 10^{22}$ હોય,તો સંતુલન સમયે $HCHO$ ની સાંદ્રતા કેટલી હશે?
Medium
View Solution$500 \ K$ તાપમાને,બંધ પાત્રમાં પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા $A_{2(g)} + B_{2(g)} \rightleftharpoons 2 AB_{(g)}$ માટે,$K_C = 2 \times 10^{-5}$ છે. ઉદ્દીપકની હાજરીમાં,સંતુલન $10$ ગણી ઝડપથી પ્રાપ્ત થાય છે. સમાન તાપમાને ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સંતુલન અચળાંક $K_C$ કેટલો હશે?
$2NOBr(g) \rightleftharpoons 2NO(g) + Br_2(g)$. જો નાઈટ્રોસિલ બ્રોમાઈડ $(NOBr)$ અમુક તાપમાને અને $0.3 \ atm$ ના કુલ દબાણે $40\%$ વિયોજન પામે,તો $2NO(g) + Br_2(g) \rightleftharpoons 2NOBr(g)$ પ્રક્રિયા માટે $K_P$ કેટલો થશે?
Difficult
View Solutionજ્યારે $5.1 \ g$ ઘન $NH_4HS$ ને $27^{\circ}C$ તાપમાને બે લિટરના ખાલી ફ્લાસ્કમાં દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $20\%$ ઘન પદાર્થ વાયુરૂપ એમોનિયા અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડમાં વિઘટિત થાય છે. $27^{\circ}C$ તાપમાને પ્રક્રિયા માટે $K_p$ નું મૂલ્ય $x \times 10^{-2}$ છે.
$x$ નું મૂલ્ય ....... છે. (પૂર્ણાંક જવાબ)
[આપેલ છે $R=0.082 \ L \ atm \ K^{-1} \ mol^{-1}$]
$x$ નું મૂલ્ય ....... છે. (પૂર્ણાંક જવાબ)
[આપેલ છે $R=0.082 \ L \ atm \ K^{-1} \ mol^{-1}$]
સંતુલન વિશે નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન/વિધાનો સાચું/સાચા છે?
$(a)$ સંતુલન માત્ર આપેલ તાપમાને બંધ પાત્રમાં જ શક્ય છે.
$(b)$ સંતુલન સમયે તંત્રના તમામ માપી શકાય તેવા ગુણધર્મો અચળ રહે છે.
$(c)$ પ્રતિગામી પ્રક્રિયા માટેનો સંતુલન અચળાંક એ પુરોગામી દિશામાં થતી પ્રક્રિયાના સંતુલન અચળાંકનો વ્યસ્ત હોય છે.
$(a)$ સંતુલન માત્ર આપેલ તાપમાને બંધ પાત્રમાં જ શક્ય છે.
$(b)$ સંતુલન સમયે તંત્રના તમામ માપી શકાય તેવા ગુણધર્મો અચળ રહે છે.
$(c)$ પ્રતિગામી પ્રક્રિયા માટેનો સંતુલન અચળાંક એ પુરોગામી દિશામાં થતી પ્રક્રિયાના સંતુલન અચળાંકનો વ્યસ્ત હોય છે.
MediumKCET 2025
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo