પ્રકાશકાલિનતા (Photoperiodism) અને વસંતીકરણ (Vernalisation) દ્વારા તમે શું સમજો છો? તેમનું મહત્વ વર્ણવો.

(N/A) પ્રકાશકાલિનતા એટલે પ્રકાશની અવધિ (એટલે કે દિવસ અને રાત્રિનો સમયગાળો) ના સંદર્ભમાં વનસ્પતિઓનો પ્રતિભાવ. પ્રકાશની અવધિ પ્રત્યેના પ્રતિભાવના આધારે,વનસ્પતિને અલ્પ-દિવસી વનસ્પતિ,દીર્ઘ-દિવસી વનસ્પતિ અથવા દિવસ-તટસ્થ વનસ્પતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
અલ્પ-દિવસી વનસ્પતિઓ ત્યારે પુષ્પસર્જન કરે છે જ્યારે તેઓ નિર્ણાયક દિવસ-લંબાઈ કરતા ઓછા સમય માટે પ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે (દા.ત.,ક્રાયસેન્થેમમ).
દીર્ઘ-દિવસી વનસ્પતિઓ ત્યારે પુષ્પસર્જન કરે છે જ્યારે તેઓ નિર્ણાયક દિવસ-લંબાઈ કરતા વધુ સમય માટે પ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે (દા.ત.,મૂળા).
જ્યારે પ્રકાશના સંપર્કના સમયગાળા અને પુષ્પસર્જનના પ્રતિભાવ વચ્ચે કોઈ નોંધપાત્ર સંબંધ જોવા મળતો નથી,ત્યારે વનસ્પતિઓને દિવસ-તટસ્થ વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,ટામેટા).
એવું માનવામાં આવે છે કે પુષ્પસર્જન માટે જવાબદાર અંતઃસ્ત્રાવી પદાર્થ પર્ણોમાં બને છે,જે ત્યારબાદ પ્રરોહાગ્ર (shoot apices) તરફ સ્થળાંતર કરે છે અને તેમને પુષ્પીય અગ્રમાં રૂપાંતરિત કરે છે. પ્રકાશકાલિનતા વિવિધ પાક વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશના સંપર્કના સમયગાળાના સંદર્ભમાં પુષ્પસર્જનના પ્રતિભાવનો અભ્યાસ કરવામાં મદદ કરે છે.
વસંતીકરણ એ વનસ્પતિઓમાં ઠંડી દ્વારા પ્રેરાતું પુષ્પસર્જન છે. કેટલીક વનસ્પતિઓમાં (જેમ કે ઘઉં અને રાઈની શિયાળુ જાતો અને દ્વિવાર્ષિક વનસ્પતિઓ જેવી કે ગાજર અને કોબીજ),પુષ્પસર્જનને પ્રેરિત કરવા માટે નીચા તાપમાનનો સંપર્ક જરૂરી છે. રાઈ અને ઘઉંની શિયાળુ જાતો પાનખરમાં વાવવામાં આવે છે. તેઓ શિયાળા દરમિયાન રોપા અવસ્થામાં રહે છે અને ઉનાળા દરમિયાન પુષ્પસર્જન કરે છે. જો કે,જ્યારે આ જાતો વસંતઋતુમાં વાવવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ પુષ્પસર્જન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે. કોબીજ અને મૂળામાં પણ સમાન પ્રતિભાવ જોવા મળે છે. વસંતીકરણ વૃદ્ધિના સમયગાળાને ટૂંકાવવામાં મદદ કરે છે અને વનસ્પતિને યોગ્ય સમયે પુષ્પસર્જન કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે.