વિષમીકરણ (Disproportionation) પ્રક્રિયા એટલે શું? ઉદાહરણ આપો.

(N/A) વિષમીકરણ પ્રક્રિયા એ રેડોક્ષ પ્રક્રિયાનો એક ખાસ પ્રકાર છે જેમાં એક જ સ્પીસીઝમાં રહેલું એક જ તત્વ એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પામે છે.
ઉદાહરણ: સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ ની સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ફોસ્ફિન $(PH_3)$ અને સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ $(NaH_2PO_2)$ બને છે.
$P_4 + 3NaOH + 3H_2O \rightarrow PH_3 + 3NaH_2PO_2$
આ પ્રક્રિયામાં,ફોસ્ફરસનો ઓક્સિડેશન આંક $P_4$ માં $0$ થી બદલાઈને $PH_3$ માં $-3$ (રિડક્શન) અને $NaH_2PO_2$ માં $+1$ (ઓક્સિડેશન) થાય છે.