પોટેન્શિયોમીટર એટલે શું? પોટેન્શિયોમીટરનો સિદ્ધાંત સમજાવો.

(N/A) પોટેન્શિયોમીટર એ એક એવું સાધન છે જેનો ઉપયોગ વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત માપવા અથવા કોષોના વિદ્યુતચાલક બળ $(EMF)$ ની સરખામણી કરવા માટે થાય છે. તેનો ઉપયોગ કોષનો આંતરિક અવરોધ માપવા માટે પણ થાય છે.
સિદ્ધાંત:
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$\varepsilon$ $EMF$ અને $r$ આંતરિક અવરોધ ધરાવતી બેટરીને $R$ અવરોધ પેટી અને $L$ લંબાઈ તથા એકમ લંબાઈ દીઠ $\rho$ અવરોધ ધરાવતા સમાન આડછેદવાળા તાર $AB$ સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે.
પરિપથનો કુલ અવરોધ $R_{total} = R + L\rho + r$ છે.
તાર $AB$ માંથી વહેતો પ્રવાહ $I = \frac{\varepsilon}{R + L\rho + r}$ છે.
જો તારના ભાગ $AC$ ની લંબાઈ $l$ હોય,તો $AC$ ભાગનો અવરોધ $R_{AC} = \rho l$ થાય.
$AC$ ભાગ પરનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત $V$ નીચે મુજબ મળે છે:
$V = I \cdot R_{AC} = I \rho l$
$I$ ની કિંમત મૂકતા:
$V = \left( \frac{\varepsilon \rho}{R + L\rho + r} \right) l$
આપેલ સેટઅપ માટે $\varepsilon, \rho, R, L,$ અને $r$ અચળ હોવાથી,આપણે $V = \phi l$ લખી શકીએ,જ્યાં $\phi = \frac{\varepsilon \rho}{R + L\rho + r}$ ને પોટેન્શિયલ ગ્રેડિયન્ટ (સ્થિતિમાન પ્રચલન) કહેવામાં આવે છે.
સિદ્ધાંતનું વિધાન: અચળ વિદ્યુતપ્રવાહ ધરાવતા સમાન તારના કોઈપણ ભાગ પરનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત તે ભાગની લંબાઈના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
પોટેન્શિયલ ગ્રેડિયન્ટનો એકમ $V \cdot m^{-1}$ છે અને તેનું પારિમાણિક સૂત્ર $[M^1 L^1 T^{-3} A^{-1}]$ છે.