એન્ઝાઇમ્સ (ઉત્સેચકો) અને તેની કાર્યપદ્ધતિ પર નોંધ લખો.

(N/A) ઉત્સેચકો એ ગોળાકાર પ્રોટીન છે જે જીવંત પ્રણાલીઓમાં જૈવ-ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે. સજીવોમાં થતી વિવિધ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓને કારણે જીવન શક્ય છે,જેમ કે ખોરાકનું પાચન,અણુઓનું શોષણ અને ઉર્જાનું ઉત્પાદન. આ પ્રક્રિયાઓમાં ઉત્સેચકોની મદદથી ખૂબ જ હળવી પરિસ્થિતિઓમાં થતી પ્રક્રિયાઓની શ્રેણીનો સમાવેશ થાય છે.
ઉત્સેચકો ચોક્કસ પ્રક્રિયા અને સબસ્ટ્રેટ માટે અત્યંત વિશિષ્ટ હોય છે. સામાન્ય રીતે જે સંયોજન કે સંયોજનોના વર્ગ પર તેઓ કાર્ય કરે છે તેના પરથી તેમનું નામ આપવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,માલ્ટોઝનું ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન કરતા ઉત્સેચકને માલ્ટેઝ કહેવામાં આવે છે:
$C_{12}H_{22}O_{11} \xrightarrow{\text{Maltase}} 2C_6H_{12}O_6$
કેટલીકવાર,ઉત્સેચકો જે પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપ્ત કરે છે તેના પરથી તેમનું નામ આપવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,જે ઉત્સેચકો એક સબસ્ટ્રેટના ઓક્સિડેશન અને બીજાના રિડક્શનને ઉદ્દીપ્ત કરે છે તેને ઓક્સિડોરિડક્ટેઝ કહેવામાં આવે છે. ઉત્સેચકના નામનો અંત સામાન્ય રીતે $-ase$ પ્રત્યયથી થાય છે.
કાર્યપદ્ધતિ: પ્રક્રિયાની પ્રગતિ માટે ઉત્સેચકો ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં જરૂરી છે. રાસાયણિક ઉદ્દીપકની જેમ,ઉત્સેચકો સક્રિયકરણ ઉર્જા (activation energy) ઘટાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે,સુક્રોઝના એસિડ જળવિભાજન માટે સક્રિયકરણ ઉર્જા $6.22 \ kJ \ mol^{-1}$ છે,જ્યારે સુક્રેઝ ઉત્સેચક દ્વારા તે માત્ર $2.15 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.