મોસ (Moss) પર નોંધ લખો.

(N/A) શરીરની રચના: મોસના જીવનચક્રનો મુખ્ય તબક્કો જન્યુજનક (gametophyte) છે,જે બે તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$(i)$ પ્રથમ તબક્કો: પ્રથમ તબક્કો પ્રોટોનેમા (protonema) છે,જે સીધો બીજાણુ (spore) માંથી વિકસે છે. તે ભૂમિ પર પથરાયેલ,લીલો,શાખિત અને વારંવાર તંતુમય તબક્કો છે.
(ii) બીજો તબક્કો: બીજો તબક્કો પર્ણમય (leafy) તબક્કો છે,જે દ્વિતીયક પ્રોટોનેમામાંથી પાર્શ્વ કલિકા (lateral bud) તરીકે વિકસે છે. તેઓ સીધી,પાતળી ધરી ધરાવે છે જેના પર સર્પાકાર રીતે ગોઠવાયેલા પર્ણો હોય છે. તેઓ બહુકોષીય અને શાખિત મૂલાંગો (rhizoids) દ્વારા જમીન સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ તબક્કો પ્રજનન અંગો ધરાવે છે.
મોસમાં પ્રજનન:
વાનસ્પતિક પ્રજનન: મોસમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વિતીયક પ્રોટોનેમામાં અવખંડન (fragmentation) અને કલિકાસર્જન (budding) દ્વારા થાય છે.
લિંગી પ્રજનન: લિંગી પ્રજનનમાં,પર્ણમય પ્રરોહની ટોચ પર નર પ્રજનન અંગ (antheridia) અને માદા પ્રજનન અંગ (archegonia) ઉત્પન્ન થાય છે. ફલન પછી,યુગ્મનજ (zygote) બીજાણુજનક (sporophyte) માં વિકસે છે,જે ફૂટ (foot),સીટા (seta) અને કેપ્સ્યુલ (capsule) ધરાવે છે. મોસમાં બીજાણુજનક લિવરવર્ટ્સ કરતા વધુ જટિલ હોય છે. કેપ્સ્યુલમાં બીજાણુઓ હોય છે. મોસમાં બીજાણુઓના વિકિરણ માટે એક જટિલ પદ્ધતિ હોય છે. મોસના સામાન્ય ઉદાહરણો ફ્યુનારિયા (Funaria),પોલીટ્રિકમ (Polytrichum) અને સ્ફેગ્નમ (Sphagnum) છે.