ક્રોસ આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા વિશે સમજાવો.

(N/A) જ્યારે બે અલગ-અલગ આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન સંયોજનો વચ્ચે આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા કરવામાં આવે,ત્યારે તેને ક્રોસ આલ્ડોલ સંઘનન કહેવામાં આવે છે. જો બંને સંયોજનોમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય,તો તેમની વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી $4$ અલગ-અલગ નીપજોનું મિશ્રણ મળે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ અને પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ વચ્ચે મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને ગરમ કરતા નીચે મુજબની ચાર નીપજો મળે છે:
$(i)$ ઇથેનાલના બે અણુઓનું સ્વ-આલ્ડોલ સંઘનન: $CH_3-CH=CH-CHO$ (બ્યુટ$-2-$ઇનાલ).
$(ii)$ પ્રોપેનાલના બે અણુઓનું સ્વ-આલ્ડોલ સંઘનન: $CH_3CH_2-CH=C(CH_3)-CHO$ ($2$-મિથાઇલપેન્ટ$-2-$ઇનાલ).
$(iii)$ ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન જેમાં પ્રોપેનાલનો $\alpha$-હાઇડ્રોજન ઇથેનાલના કાર્બોનિલ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે: $CH_3-CH=C(CH_3)-CHO$ ($2$-મિથાઇલબ્યુટ$-2-$ઇનાલ).
$(iv)$ ક્રોસ-આલ્ડોલ સંઘનન જેમાં ઇથેનાલનો $\alpha$-હાઇડ્રોજન પ્રોપેનાલના કાર્બોનિલ ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરે છે: $CH_3CH_2-CH=CH-CHO$ (પેન્ટ$-2-$ઇનાલ).
$\alpha$-હાઇડ્રોજનની એસિડિકતા કાર્બોનિલ સમૂહની પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક અસર અને પરિણામી એનોલેટ આયન (સંયુગ્મી બેઇઝ) ની રેઝોનન્સ સ્થિરતાને કારણે હોય છે.