પ્રાથમિક (elementary) અને જટિલ (complex) પ્રક્રિયાઓ વિશે લખો.

(N/A) સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ પ્રક્રિયા કેવી રીતે થાય છે તેનું સાચું ચિત્ર આપતું નથી.
$(a)$ પ્રાથમિક પ્રક્રિયા: એક જ તબક્કામાં થતી પ્રક્રિયાઓને પ્રાથમિક પ્રક્રિયાઓ કહેવામાં આવે છે. પ્રાથમિક પ્રક્રિયામાં પ્રક્રિયાનો ક્રમ તેની આણ્વિકતા (molecularity) જેટલો હોય છે.
$(b)$ જટિલ પ્રક્રિયા: જ્યારે પ્રાથમિક પ્રક્રિયાઓની શ્રેણી (જેને પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ કહેવાય છે) દ્વારા નીપજો મળે છે,ત્યારે તે પ્રક્રિયાઓને જટિલ પ્રક્રિયાઓ કહેવામાં આવે છે.
સ્ટોઇકિયોમેટ્રિક સમીકરણમાં ત્રણથી વધુ અણુઓ ધરાવતી જટિલ પ્રક્રિયાઓ એક કરતા વધુ તબક્કામાં થવી જોઈએ.
જટિલ પ્રક્રિયા માટે,પ્રક્રિયાનો ક્રમ સૌથી ધીમા તબક્કા દ્વારા નક્કી થાય છે અને સૌથી ધીમા તબક્કાની આણ્વિકતા એ સમગ્ર પ્રક્રિયાના ક્રમ જેટલી જ હોય છે.
ઉદાહરણો: $(i)$ ઇથેનનું $CO_2$ અને $H_2O$ માં ઓક્સિડેશન એ મધ્યવર્તી તબક્કાઓની શ્રેણીમાંથી પસાર થાય છે જેમાં આલ્કોહોલ,આલ્ડિહાઇડ અને એસિડ બને છે. $(ii)$ પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયાઓ અને આડપેદાશ પ્રક્રિયાઓ (દા.ત.,ફિનોલનું નાઇટ્રેશન $o$-નાઇટ્રોફિનોલ અને $p$-નાઇટ્રોફિનોલ આપે છે).