મેન્ડલના પ્રયોગોના આધારે કારકો (factors),પ્રભાવી/પ્રચ્છન્ન લક્ષણો,જનીનસ્વરૂપ (genotype) અને દેખાવ સ્વરૂપ (phenotype) ની વિભાવનાઓ સમજાવો.

(N/A) મેન્ડલે સૂચવ્યું કે કંઈક પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં જન્યુઓ દ્વારા ઉત્તરોત્તર પેઢીઓમાં અપરિવર્તિત સ્વરૂપે વહન પામે છે. તેમણે આ બાબતોને 'કારકો' (factors) તરીકે ઓળખાવ્યા. આજે આપણે તેને 'જનીનો' (genes) કહીએ છીએ. તેથી,જનીનો આનુવંશિકતાના એકમો છે.
જનીનો જે વિરોધાભાસી લક્ષણોની જોડનું સંકેતન કરે છે તેને વૈકલ્પિક કારકો (alleles) કહેવામાં આવે છે.
અક્ષરોનો ઉપયોગ કરતી વખતે,$F_1$ પેઢીમાં અભિવ્યક્ત થતા લક્ષણ માટે મોટી લિપિ (capital letters) અને બીજા લક્ષણ માટે નાની લિપિ (small letters) નો ઉપયોગ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઊંચાઈ માટે $T$ અને નીચાવામન માટે $t$ વપરાય છે. હવે,$T$ અને $t$ એકબીજાના વૈકલ્પિક કારકો છે,જે $TT, Tt$ અથવા $tt$ સ્વરૂપે દર્શાવી શકાય છે.
જો બંને કારકો સમાન હોય,તો સજીવ સમયુગ્મી (homozygous) ($TT$ અથવા $tt$) કહેવાય છે.
$TT$ અને $tt$ છોડના જનીનસ્વરૂપ (genotype) દર્શાવે છે,જ્યારે 'ઊંચા' અને 'નીચા' શબ્દો દેખાવ સ્વરૂપ (phenotype) દર્શાવે છે.
અસમાન કારકોની જોડમાં,એક કારક બીજા પર પ્રભાવી બને છે અને $F_1$ પેઢીમાં અભિવ્યક્ત થાય છે. તેને પ્રભાવી કારક (dominant factor) કહે છે,અને જે અભિવ્યક્ત થતું નથી તેને પ્રચ્છન્ન કારક (recessive factor) કહે છે.
સમયુગ્મી સ્થિતિમાં કારકો સમાન હોય છે ($TT$ અથવા $tt$),પરંતુ વિષમયુગ્મી (heterozygous) સ્થિતિમાં તેઓ અસમાન હોય છે,જેમ કે $Tt$. $Tt$ અને $tt$ વચ્ચેના સંકરણને એકસંકરણ પ્રયોગ (monohybrid experiment) કહેવામાં આવે છે.