એક અવકાશયાત્રી $400 \, km$ ની ઊંચાઈએથી સ્પેસ શટલમાંથી પૃથ્વીની સપાટી તરફ જોઈ રહ્યો છે. જો અવકાશયાત્રીની કીકીનો વ્યાસ $5 \, mm$ હોય અને દ્રશ્ય પ્રકાશની તરંગલંબાઇ $500 \, nm$ હોય,તો અવકાશયાત્રી આશરે ........ $m$ કદની રેખીય વસ્તુને અલગ (resolve) કરી શકશે.

પૃથ્વી અને ચંદ્ર વચ્ચેનું સરેરાશ અંતર $38.6 \times 10^4 \ km$ છે. $5 \ m$ વ્યાસ ધરાવતા ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સ અને $\lambda = 6000 \ \mathring{A}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા ટેલિસ્કોપ દ્વારા ચંદ્રની સપાટી પરના બે બિંદુઓ વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર જેનું વિભેદન કરી શકાય તે ...... $m$ છે.

પૃથ્વીથી ચંદ્રનું અંતર $3.8 \times 10^5 \text{ km}$ છે. આંખ $5500 \text{ Å}$ તરંગલંબાઇના પ્રકાશ માટે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ છે. $500 \text{ cm}$ ના ટેલિસ્કોપ દ્વારા ચંદ્ર પરના બે બિંદુઓ વચ્ચેનું જે અંતર પારખી (resolve) શકાય તે......$m$ હશે.

માઈક્રોસ્કોપનું ઓબ્જેક્ટિવ $30^o$ ના અર્ધ-કોણ (semi-vertex) ધરાવતા શંકુમાંથી પ્રકાશ એકત્રિત કરે છે અને $5500 \text{ Å}$ તરંગલંબાઇ ધરાવતા દ્રશ્ય પ્રકાશનો ઉપયોગ કરે છે। તેની વિભેદન મર્યાદા (resolving limit) કેટલી છે?

જ્યારે $6000 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈના પ્રકાશનો ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે માઇક્રોસ્કોપમાં $0.05 \, mm$ થી અલગ પડેલા બે બિંદુઓનું નિરીક્ષણ કરી શકાય છે. જો $3000 \, \mathring{A}$ તરંગલંબાઈના પ્રકાશનો ઉપયોગ કરવામાં આવે,તો વિભેદન સીમા (limit of resolution) ........... $mm$ થશે.

વિધાન $(A):$ ટેલિસ્કોપની વિભેદન શક્તિ (resolving power) વધારવા માટે,ઓબ્જેક્ટિવ લેન્સનું એપર્ચર $(a)$ મોટું હોવું જોઈએ.
કારણ $(R):$ ટેલિસ્કોપની વિભેદન શક્તિ $\frac{2 a }{1.22 \lambda}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.