બે બિંદુવત ઉદગમોથી દૂર પડદા પર મળતી વ્યતિકરણ શલાકાઓની ભાતની ચર્ચા કરો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) $S_{1}$ અને $S_{2}$ બે સુસંબદ્ધ ઉદગમો છે અને $S$ તેમનું મધ્યબિંદુ છે। પડદા પરનું બિંદુ $O$ એ $S$ થી $D$ અંતરે છે। $SO$ એ $S_{1}S_{2}$ ના લંબદ્વિભાજક પર હોવાથી, તેના પરના દરેક બિંદુ માટે પથ તફાવત $S_{1}O = S_{2}O$ થાય છે। તેથી, $O$ પર મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકા રચાય છે જે આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ સીધી રેખા જેવી દેખાય છે।
પડદા પર વ્યતિકરણ ભાતનો આકાર નક્કી કરવા માટે, જો પથ તફાવત $= n\lambda$ (જ્યાં $n$ પૂર્ણાંક છે) હોય તો શલાકા પ્રકાશિત મળે છે અને જો પથ તફાવત $= (2n+1)\lambda/2$ હોય તો શલાકા અપ્રકાશિત મળે છે।
જ્યારે $S_{2}P - S_{1}P = \Delta$ અચળ હોય, ત્યારે પડદા પર બિંદુ $P$ નો ગતિપથ અતિવલય (hyperbola) હોય છે, પરંતુ જો સ્લિટ અને પડદા વચ્ચેનું અંતર $(D)$ ખૂબ મોટું હોય, તો શલાકાઓ લગભગ સીધી રેખાઓ જેવી દેખાય છે। આ આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ માં દર્શાવેલ છે।
બે બિંદુવત ઉદગમો $S_{1}$ અને $S_{2}$ દ્વારા પડદા પર રચાતી શલાકા ભાત દર્શાવેલ છે। આકૃતિ $(a)$ અને $(b)$ અનુક્રમે $d = 0.005 \text{ mm}$ અને $d = 0.025 \text{ mm}$ માટે છે, જ્યાં $D = 5 \text{ cm}$ અને $\lambda = 5 \times 10^{-5} \text{ cm}$ છે।
દ્વિ-સ્લિટ પ્રયોગમાં, આપણે ધાર્યું છે કે ઉદગમ $S$ એ બે સ્લિટના લંબદ્વિભાજક પર છે। જો ઉદગમ $S$ ને લંબદ્વિભાજકથી દૂર કોઈ નવા બિંદુ $S^{\prime}$ પર ખસેડવામાં આવે, તો વ્યતિકરણ ભાત તે મુજબ સ્થાનાંતરિત થાય છે।

Explore More

Similar Questions

બે સ્લિટ્સ $0.3\, mm$ દ્વારા અલગ પડેલી છે. $500\, nm$ પ્રકાશનો કિરણપુંજ સ્લિટ્સ પર આપાત થઈને વ્યતિકરણ ભાત રચે છે. $-30^{\circ} < \theta < 30^{\circ}$ ના કોણીય વિસ્તારમાં જોવા મળતા મહત્તમની સંખ્યા શોધો.

યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગમાં,દરેક સ્લિટ પર પ્રકાશની તીવ્રતા $I_0$ છે. પડદા $S$ પર $S_1 S_2$ રેખાને સમાંતર દિશામાં વ્યતિકરણ ભાત જોવા મળે છે. અનુક્રમે ન્યૂનતમ,મહત્તમ અને સમગ્ર પડદા પર સરેરાશ તીવ્રતા શોધો.

આકૃતિમાં એક ડબલ સ્લિટ પ્રયોગ દર્શાવેલ છે જ્યાં $P$ અને $Q$ સ્લિટ્સ છે. પથ લંબાઈ $PX$ અને $QX$ અનુક્રમે $n\lambda$ અને $(n + 2)\lambda$ છે,જ્યાં $n$ એ પૂર્ણ સંખ્યા છે અને $\lambda$ એ તરંગલંબાઈ છે. મધ્યસ્થ શલાકાને શૂન્ય ગણીએ,તો $X$ પર શું રચાશે?

$590 \, nm$ તરંગલંબાઈ અને અજ્ઞાત તરંગલંબાઈ ધરાવતા પ્રકાશનું મિશ્રણ યંગના પ્રયોગમાં બે સ્લિટ પર આપાત કરવામાં આવે છે. બંને પ્રકાશની મધ્યસ્થ પ્રકાશિત શલાકાઓ એકબીજા પર સંપાત થાય છે. જો જ્ઞાત તરંગલંબાઈની $3^{rd}$ પ્રકાશિત શલાકા અને અજ્ઞાત તરંગલંબાઈની $4^{th}$ પ્રકાશિત શલાકા એકબીજા પર સંપાત થતી હોય,તો અજ્ઞાત તરંગલંબાઈ $nm$ માં શોધો.

આકૃતિ યંગના ડબલ સ્લિટ પ્રયોગની યોજનાકીય આકૃતિ દર્શાવે છે. જો સ્ત્રોત સ્લિટ $S$ ને સ્લિટ $S_1$ અને $S_2$ ની નજીક લાવવામાં આવે,એટલે કે અંતર $\ell$ ઘટે,તો સાચું/સાચા વિધાન/વિધાનો ઓળખો.

Difficult
View Solution

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo