સાબુ વિશે વિગતવાર સમજાવો.

(A) સાબુ એ લાંબા સમયથી વપરાતા ડિટર્જન્ટ છે. સફાઈના હેતુ માટે વપરાતા સાબુ એ લાંબી શૃંખલા ધરાવતા ફેટી એસિડ્સના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર છે,જેમ કે સ્ટીયરિક,ઓલિક અને પામિટિક એસિડ.
સોડિયમ ધરાવતા સાબુ: સોડિયમ ક્ષાર ધરાવતા સાબુ ચરબીને જલીય સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ દ્રાવણ સાથે ગરમ કરીને બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને સાબુનીકરણ (saponification) કહેવામાં આવે છે.
સાબુ બનાવવાની રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$(CH_2-O-CO-C_{17}H_{35})-(CH-O-CO-C_{17}H_{35})-(CH_2-O-CO-C_{17}H_{35}) + 3NaOH$ $\rightarrow CH_2(OH)-CH(OH)-CH_2(OH) + 3C_{17}H_{35}COONa$
આ પ્રક્રિયામાં,ફેટી એસિડના એસ્ટર્સનું જળવિભાજન થાય છે અને મેળવેલ સાબુ કલૉઇડલ સ્વરૂપમાં રહે છે. તેને સોડિયમ ક્લોરાઇડ ઉમેરીને દ્રાવણમાંથી અવક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
સાબુ દૂર કર્યા પછી બાકી રહેલા દ્રાવણમાં ગ્લિસરોલ હોય છે,જેને વિભાગીય નિસ્યંદન દ્વારા પુનઃપ્રાપ્ત કરી શકાય છે. માત્ર સોડિયમ અને પોટેશિયમ સાબુ જ પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે અને સફાઈ માટે વપરાય છે. સામાન્ય રીતે પોટેશિયમ સાબુ સોડિયમ સાબુ કરતા ત્વચા માટે વધુ નરમ હોય છે. આ સાબુ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડના સ્થાને પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ દ્રાવણનો ઉપયોગ કરીને બનાવી શકાય છે.
મૂળભૂત રીતે,બધા સાબુ ચરબી અથવા તેલને યોગ્ય દ્રાવ્ય હાઇડ્રોક્સાઇડ સાથે ઉકાળીને બનાવવામાં આવે છે. વિવિધ કાચા માલનો ઉપયોગ કરીને તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવે છે.
$i$. ટોયલેટ સાબુ:
આ સાબુ સારી ગુણવત્તાની ચરબી અને તેલનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે અને વધારાના આલ્કલીને દૂર કરવાની કાળજી લેવામાં આવે છે. તેને વધુ આકર્ષક બનાવવા માટે રંગ અને અત્તર ઉમેરવામાં આવે છે.