સામાન્ય પ્રક્રિયાનું ઉદાહરણ આપીને રાસાયણિક સંતુલન સમજાવો.

(N/A) ભૌતિક પ્રણાલીઓની જેમ,રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ પણ સંતુલન અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે. આ પ્રક્રિયાઓ પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને દિશામાં થઈ શકે છે. જ્યારે પુરોગામી અને પ્રતિગામી પ્રક્રિયાઓના વેગ સમાન થાય છે,ત્યારે પ્રક્રિયકો અને નીપજોની સાંદ્રતા અચળ રહે છે. આ રાસાયણિક સંતુલનની અવસ્થા છે.
રાસાયણિક સંતુલન સ્વભાવે 'ગતિશીલ' છે; તેમાં પુરોગામી પ્રક્રિયા હોય છે જેમાં પ્રક્રિયકો નીપજ બનાવે છે અને પ્રતિગામી પ્રક્રિયા હોય છે જેમાં નીપજો મૂળ પ્રક્રિયકો બનાવે છે.
ચાલો આપણે એક સામાન્ય પ્રતિવર્તી પ્રક્રિયા ધ્યાનમાં લઈએ:
$A + B \rightleftharpoons C + D$ $(i)$
શરૂઆતમાં,$A$ અને $B$ ની સાંદ્રતા વધુ હોય છે. સમય જતાં,નીપજો $C$ અને $D$ નો જથ્થો વધે છે અને પ્રક્રિયકો $A$ અને $B$ નો જથ્થો ઘટે છે. (આકૃતિ જુઓ)
આનાથી પુરોગામી પ્રક્રિયાનો વેગ ઘટે છે અને પ્રતિગામી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે. થોડા સમય પછી,બંને પ્રક્રિયાઓ સમાન વેગથી થાય છે અને પ્રણાલી સંતુલન અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે.
આપણે કોઈપણ દિશાથી પ્રક્રિયા શરૂ કરીને સંતુલન પ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ. આપણે $C$ અને $D$ થી શરૂ કરીને પણ સંતુલન મેળવી શકીએ છીએ.