સવર્ગ સંયોજનોમાં બંધારણીય સમઘટકતાના વિવિધ પ્રકારો સમજાવો.

(N/A) $i$. આયનીકરણ સમઘટકતા: આ પ્રકારની સમઘટકતા ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે સંકીર્ણ ક્ષારમાં રહેલો પ્રતિ-આયન પોતે એક સંભવિત લિગેન્ડ હોય અને તે લિગેન્ડને વિસ્થાપિત કરી શકે જે પછી પ્રતિ-આયન બની શકે. આમ,સવર્ગ સ્પીસીઝ અને આયનીકરણ સ્પીયર વચ્ચે લિગેન્ડની આપ-લે થાય છે.
આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવતા સંયોજનો જલીય દ્રાવણમાં અલગ-અલગ આયનો આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $[Co(NH_3)_5(SO_4)]Br$ અને $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$.
$ii$. જલીય સમઘટકતા (સોલ્વેટ સમઘટકતા): આ પ્રકારની સમઘટકતા ત્યાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે જ્યાં પાણી દ્રાવક તરીકે સામેલ હોય. જ્યારે પાણીના અણુઓ સવર્ગ સ્પીયર અને આયનીકરણ સ્પીયર વચ્ચે અદલાબદલી પામે છે,ત્યારે પરિણામી સમઘટકોને જલીય (સોલ્વેટ) સમઘટકો કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$[Cr(H_2O)_6]Cl_3 \Rightarrow \text{જાંબલી}$
$[Cr(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O \Rightarrow \text{રાખોડી-લીલો}$
$[Cr(H_2O)_4Cl_2]Cl \cdot 2H_2O \Rightarrow \text{લીલો}$
$iii$. બંધન સમઘટકતા: આ સમઘટકતા એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ ધરાવતા સવર્ગ સંયોજનમાં ઉદ્ભવે છે. એક સરળ ઉદાહરણ થાયોસાયનેટ લિગેન્ડ $(NCS^-)$ ધરાવતા સંકીર્ણો છે જે સલ્ફર અથવા નાઇટ્રોજન દ્વારા જોડાઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
$1$. $[Cr(SCN)(H_2O)_5]^{2+}$ અને $[Cr(NCS)(H_2O)_5]^{2+}$
$2$. $[Co(ONO)(NH_3)_5]^{2+}$ અને $[Co(NO_2)(NH_3)_5]^{2+}$
જોર્ગેનસેને $[Co(NH_3)_5(NO_2)]Cl_2$ સંકીર્ણમાં આવી વર્તણૂક શોધી હતી,જે લાલ સ્વરૂપમાં મેળવવામાં આવે છે,જેમાં નાઇટ્રાઇટ લિગેન્ડ ઓક્સિજન $(-ONO)$ દ્વારા જોડાયેલ છે,અને પીળા સ્વરૂપમાં,જેમાં નાઇટ્રાઇટ લિગેન્ડ નાઇટ્રોજન $(-NO_2)$ દ્વારા જોડાયેલ છે.
$iv$. સવર્ગ સમઘટકતા: આ પ્રકારની સમઘટકતા ધન અને ઋણ આયનીય સ્પીસીઝ વચ્ચે લિગેન્ડની અદલાબદલીથી ઉદ્ભવે છે.