આઉટબ્રીડિંગ ડિવાઇસ (બહિઃસંવર્ધન પ્રયુક્તિઓ) એટલે શું? તેનું મહત્વ સમજાવો.

(N/A) આઉટબ્રીડિંગ ડિવાઇસ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓ દ્વારા સ્વ-પરાગનયનને નિરુત્સાહિત કરવા અને પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિકસાવવામાં આવેલી પ્રયુક્તિઓ છે.
મહત્વ: સતત સ્વ-પરાગનયનને કારણે અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) સર્જાય છે,જે વનસ્પતિની આનુવંશિક વિવિધતા અને ક્ષમતામાં ઘટાડો કરે છે. આઉટબ્રીડિંગ ડિવાઇસ પર-પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપીને આનુવંશિક વિવિધતામાં વધારો કરે છે.
મુખ્ય પ્રયુક્તિઓ નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ભિન્નકાલપક્વતા (Dichogamy): કેટલીક જાતિઓમાં પરાગરજ મુક્ત થવાનો સમય અને સ્ત્રીકેસરના પરાગાસનનું ગ્રહણશીલ બનવાનો સમય અલગ-અલગ હોય છે. કાં તો પરાગરજ પરાગાસન ગ્રહણશીલ બને તે પહેલા મુક્ત થાય છે,અથવા પરાગાસન પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલા ગ્રહણશીલ બને છે (દા.ત.,$Palms$).
$(ii)$ હર્કોગેમી (Herkogamy): પરાગાશય અને પરાગાસન એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે જેથી પરાગરજ તે જ પુષ્પના પરાગાસનના સંપર્કમાં આવી શકતી નથી (દા.ત.,$Primula$).
$(iii)$ સ્વ-અસંગતતા (Self-incompatibility): આ એક આનુવંશિક પ્રક્રિયા છે જે સ્વ-પરાગરજને અંકુરિત થતા અટકાવીને અથવા પરાગનલિકાની વૃદ્ધિને અવરોધીને ફલન થતું અટકાવે છે.