આકૃતિમાં એક સમતલ અરીસા પર પ્રવાહીના સ્તરના સંપર્કમાં રહેલ બહિર્ગોળ લેન્સ (વક્રીભવનાંક $1.50$) દર્શાવેલ છે. મુખ્ય અક્ષ પર તેની ટોચ ધરાવતી એક નાની સોયને અક્ષ પર ત્યાં સુધી ખસેડવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તેની ઉલટી પ્રતિબિંબ સોયના સ્થાન પર ન મળે. લેન્સથી સોયનું અંતર $45.0 \; cm$ માપવામાં આવે છે. પ્રવાહીને દૂર કરવામાં આવે છે અને પ્રયોગનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવે છે. નવું અંતર $30.0 \; cm$ માપવામાં આવે છે. પ્રવાહીનો વક્રીભવનાંક કેટલો છે?

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(1.33) બહિર્ગોળ લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ,$f_{1} = 30 \; cm$.
પ્રવાહીનું સ્તર સમતલ-અંતર્ગોળ લેન્સ તરીકે કાર્ય કરે છે. ધારો કે તેની કેન્દ્રલંબાઈ $f_{2}$ છે.
બહિર્ગોળ લેન્સ અને પ્રવાહીના સ્તરનું સંયોજન $f = 45 \; cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતી સિસ્ટમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સંપર્કમાં મૂકવામાં આવેલી ઓપ્ટિકલ સિસ્ટમની જોડી માટે,સમતુલ્ય કેન્દ્રલંબાઈ નીચે મુજબ આપવામાં આવે છે:
$\frac{1}{f} = \frac{1}{f_{1}} + \frac{1}{f_{2}}$
$\frac{1}{f_{2}} = \frac{1}{f} - \frac{1}{f_{1}} = \frac{1}{45} - \frac{1}{30} = \frac{2 - 3}{90} = -\frac{1}{90}$
$\therefore f_{2} = -90 \; cm$.
બહિર્ગોળ લેન્સ માટે,લેન્સ મેકરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{f_{1}} = (\mu_{1} - 1) \left( \frac{1}{R} - \frac{1}{-R} \right) = (1.5 - 1) \left( \frac{2}{R} \right) = \frac{1}{R}$
કારણ કે $f_{1} = 30 \; cm$,તેથી $R = 30 \; cm$.
સમતલ-અંતર્ગોળ પ્રવાહી લેન્સ માટે,ઉપરની સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા $R = -30 \; cm$ છે અને નીચેની સપાટી $\infty$ છે.
લેન્સ મેકરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{f_{2}} = (\mu_{2} - 1) \left( \frac{1}{-R} - \frac{1}{\infty} \right)$
$-\frac{1}{90} = (\mu_{2} - 1) \left( \frac{1}{-30} - 0 \right)$
$\mu_{2} - 1 = \frac{30}{90} = \frac{1}{3}$
$\mu_{2} = 1 + \frac{1}{3} = \frac{4}{3} \approx 1.33$.
આમ,પ્રવાહીનો વક્રીભવનાંક $1.33$ છે.

Explore More

Similar Questions

$20 \ cm$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો અંતર્ગોળ લેન્સ સમતલ અરીસાના સંપર્કમાં રાખતા તે કોના જેવું વર્તે છે?

એક વસ્તુને $1.5$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા દ્રવ્યમાંથી બનેલા $20 \,cm$ કેન્દ્રલંબાઈના બહિર્ગોળ લેન્સની સામે $0.1 \,m$ અંતરે મૂકવામાં આવી છે. લેન્સની વસ્તુથી દૂરની સપાટી પર ચાંદીનો ઢોળ ચડાવેલ છે. જો ચાંદીની સપાટીની વક્રતા ત્રિજ્યા $22 \,cm$ હોય,તો અંતિમ પ્રતિબિંબનું ચાંદીની સપાટીથી અંતર કેટલું હશે ($\,cm$ માં)?

એક બહિર્ગોળ લેન્સનો પાવર $P$ છે. તેને તેના મુખ્ય અક્ષની દિશામાં બે ભાગમાં કાપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ,એક ટુકડાને (બે ભાગમાંથી) આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મુખ્ય અક્ષને લંબ રૂપે બે ભાગમાં કાપવામાં આવે છે. લેન્સના ટુકડાઓ માટે ખોટો વિકલ્પ પસંદ કરો.

$f_{1}$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતો અંતર્ગોળ અરીસો,$f_{2}$ કેન્દ્રલંબાઈ ધરાવતા બહિર્ગોળ લેન્સથી '$d$' અંતરે મૂકવામાં આવ્યો છે. અનંત અંતરેથી મુખ્ય અક્ષને સમાંતર આવતું પ્રકાશનું સમાંતર કિરણપુંજ બહિર્ગોળ લેન્સ પર આપાત થાય છે અને વક્રીભવન પામ્યા બાદ અંતર્ગોળ અરીસા પર પડે છે. જો પ્રકાશને પોતાનો માર્ગ પુનઃપ્રાપ્ત કરવો હોય,તો અંતર '$d$' કેટલું હોવું જોઈએ?

બાયકોન્વેક્સ લેન્સની બે સપાટીઓની વક્રતા ત્રિજ્યા સમાન છે. આ લેન્સ $1.5$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાચનો બનેલો છે અને હવામાં તેની કેન્દ્રલંબાઈ $10 \ cm$ છે. લેન્સને તેના મુખ્ય અક્ષને લંબ સમતલ સાથે બે સમાન ભાગોમાં કાપવામાં આવે છે, જેથી બે પ્લેનો-કોન્વેક્સ લેન્સ મળે છે. આ બે ટુકડાઓને એવી રીતે જોડવામાં આવે છે કે જેથી બહિર્ગોળ સપાટીઓ એકબીજાને સ્પર્શે. જો આ સંયોજિત લેન્સને પાણીમાં (વક્રીભવનાંક $= 4/3$) ડૂબાડવામાં આવે, તો તેની કેન્દ્રલંબાઈ ($cm$ માં) કેટલી હશે?

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo