કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ અથવા ક્વિક લાઈમ $(CaO)$ ની બનાવટ,ગુણધર્મો અને ઉપયોગો જણાવો.

(N/A) બનાવટ: તે વ્યાપારી ધોરણે ચૂનાના પથ્થર $(CaCO_{3})$ ને રોટરી ભઠ્ઠીમાં $1070-1270 \ K$ તાપમાને ગરમ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
$CaCO_{3} \xrightarrow{\text{heat}} CaO + CO_{2}$
પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે કાર્બન ડાયોક્સાઈડ ઉત્પન્ન થતાની સાથે જ તેને દૂર કરવામાં આવે છે.
ગુણધર્મો: કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ સફેદ આકારહીન ઘન પદાર્થ છે. તેનું ગલનબિંદુ $2870 \ K$ છે. વાતાવરણના સંપર્કમાં આવતા,તે ભેજ અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડનું શોષણ કરે છે.
$CaO + H_{2}O \rightarrow Ca(OH)_{2}$
$CaO + CO_{2} \rightarrow CaCO_{3}$
મર્યાદિત માત્રામાં પાણી ઉમેરવાથી ચૂનાના ગાંગડા તૂટી જાય છે. આ પ્રક્રિયાને ચૂનાનું ફોડવું (slaking of lime) કહેવાય છે. સોડા સાથે ફોડેલો ક્વિક લાઈમ ઘન સોડા લાઈમ આપે છે. બેઝિક ઓક્સાઈડ હોવાથી,તે ઊંચા તાપમાને એસિડિક ઓક્સાઈડ સાથે સંયોજાય છે.
$CaO + SiO_{2} \rightarrow CaSiO_{3}$
$6CaO + P_{4}O_{10} \rightarrow 2Ca_{3}(PO_{4})_{2}$
ઉપયોગો: $(i)$ તે સિમેન્ટ બનાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રાથમિક સામગ્રી છે અને આલ્કલીનું સૌથી સસ્તું સ્વરૂપ છે. $(ii)$ તેનો ઉપયોગ કોસ્ટિક સોડામાંથી સોડિયમ કાર્બોનેટના ઉત્પાદનમાં થાય છે. $(iii)$ તેનો ઉપયોગ ખાંડના શુદ્ધિકરણમાં અને રંગોના ઉત્પાદનમાં થાય છે.