કાર્બનિક પ્રક્રિયામાં પ્રક્રિયક,સબસ્ટ્રેટ અને તેના દ્વારા મળતી નીપજો સમજાવો. પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ (mechanism) શું છે?

(N/A) કાર્બનિક પ્રક્રિયામાં,કાર્બનિક અણુ (જેને સબસ્ટ્રેટ પણ કહેવાય છે) યોગ્ય આક્રમણકારી પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જેનાથી એક કે તેથી વધુ મધ્યવર્તી સંયોજનો $(I)$ બને છે અને અંતે નીપજો $(P)$ મળે છે.
કાર્બનિક અણુ (સબસ્ટ્રેટ) $\xrightarrow[\text{પ્રક્રિયક}]{\text{આક્રમણકારી}}$ મધ્યવર્તી $(I) \rightarrow$ નીપજ $(P)$.
સબસ્ટ્રેટ: જે પ્રક્રિયક નવા બંધ માટે કાર્બન પૂરો પાડે છે તેને સબસ્ટ્રેટ કહેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયક: બીજા પ્રક્રિયકને પ્રક્રિયક (reagent) કહેવામાં આવે છે. જો બંને પ્રક્રિયકો નવા બંધ માટે કાર્બન પૂરો પાડતા હોય,તો પસંદગી સ્વૈચ્છિક છે અને જે અણુ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવે છે તેને સબસ્ટ્રેટ કહેવાય છે.
પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ: આવી પ્રક્રિયામાં $2$ કાર્બન પરમાણુઓ અથવા કાર્બન અને અન્ય કોઈ પરમાણુ વચ્ચેનો સહસંયોજક બંધ તૂટે છે અને નવો બંધ બને છે. દરેક પગલાનો ક્રમિક હિસાબ,જેમાં ઇલેક્ટ્રોનની હેરફેર,બંધ તૂટવા અને બનવા દરમિયાનની ઊર્જા,અને પ્રક્રિયકોનું નીપજોમાં રૂપાંતર થવાનો દર (ગતિશાસ્ત્ર) દર્શાવવામાં આવે છે,તેને પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ કહેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિનું મહત્વ: પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિનું જ્ઞાન $(i)$ કાર્બનિક સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાશીલતા સમજવામાં અને $(ii)$ તેમના સંશ્લેષણ માટેની વ્યૂહરચના બનાવવામાં મદદ કરે છે.