Biotechnological Applications in Agriculture Questions in Gujarati

(A) $RNA$ ઇન્ટરફરન્સ $(RNAi)$ એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કોષીય સંરક્ષણની એક પદ્ધતિ છે. આ પદ્ધતિમાં પૂરક $dsRNA$ અણુને કારણે ચોક્કસ $mRNA$ નું સાયલેન્સિંગ (નિષ્ક્રિયકરણ) થાય છે,જે $mRNA$ સાથે જોડાય છે અને તેના ભાષાંતરને અટકાવે છે.
$1$. જનીન દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ $mRNA$ ને સેન્સ સ્ટ્રેન્ડ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં ભાષાંતર માટેના કોડોન્સ હોય છે.
$2$. એક પૂરક $RNA$ સ્ટ્રેન્ડ,જેનું કાર્યાત્મક પ્રોટીનમાં ભાષાંતર થઈ શકતું નથી,તેને એન્ટિસેન્સ $RNA$ કહેવામાં આવે છે.
$3$. જ્યારે એન્ટિસેન્સ $RNA$ દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે લક્ષિત $mRNA$ સાથે બેઝ-પેરિંગ કરીને ડબલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $RNA$ $(dsRNA)$ અણુ બનાવે છે.
$4$. આ $dsRNA$ નું રિબોઝોમ દ્વારા ભાષાંતર થઈ શકતું નથી,જે અસરકારક રીતે ચોક્કસ જનીનની અભિવ્યક્તિને અવરોધે છે. આ એન્ટિસેન્સ ટેકનોલોજીનો આધાર છે.

(B) $Bacillus\ thuringiensis$ $(Bt)$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા $Cry\ I$ એન્ડોટોક્સિન વિશિષ્ટ કીટનાશક પ્રોટીન છે.
આ પ્રોટીન $cry$ જનીનો દ્વારા સંકેતિત થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$Cry\ I$ પ્રોટીન (જેમ કે $Cry\ IAc$ અને $Cry\ IIAb$) લેપિડોપ્ટેરાન કીટકો સામે અત્યંત અસરકારક છે,જેમાં તમાકુના બડવર્મ્સ અને આર્મીવર્મ્સનો સમાવેશ થાય છે,જેને સામાન્ય રીતે બોલવર્મ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખા $(Oryza sativa)$ ની એક જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત (ટ્રાન્સજેનિક) જાત છે, જેને $\beta$-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે વિટામિન $A$ નું પુરોગામી છે. વિટામિન $A$ ની ઉણપ એ વિકાસશીલ દેશોમાં રતાંધળાપણા અને દ્રષ્ટિ સંબંધિત અન્ય સમસ્યાઓનું મુખ્ય કારણ છે. આ ચોખાના સેવનથી, વ્યક્તિઓ આવી ઉણપને રોકવા માટે જરૂરી વિટામિન $A$ મેળવી શકે છે.

(C) હર્બિસાઇડ-પ્રતિરોધક $GM$ પાકો વિકસાવવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પાકને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના નીંદણના નિયંત્રણ માટે હર્બિસાઇડ્સનો પસંદગીયુક્ત ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવાનો છે. પાકોને ચોક્કસ હર્બિસાઇડ્સ (જેમ કે ગ્લાયફોસેટ,બ્રોમોક્સિનિલ અથવા ગ્લુફોસિનેટ) સામે પ્રતિરોધક બનાવીને,ખેડૂતો નીંદણની વસ્તીનું વધુ અસરકારક રીતે સંચાલન કરી શકે છે. આ ટેકનોલોજી ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં ઝેરી હર્બિસાઇડ અવશેષોનો એકંદર સંગ્રહ ઘટાડવા માટે બનાવવામાં આવી છે,જેનાથી ગ્રાહકો માટે સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા વધે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખા ($Oryza$ $sativa$) ની એક ટ્રાન્સજેનિક જાત છે,જેને જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ કરીને $\beta$-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે,જે વિટામિન $A$ નું પુરોગામી (precursor) છે.
જ્યારે તેનું સેવન કરવામાં આવે છે,ત્યારે માનવ શરીર $\beta$-કેરોટીનને વિટામિન $A$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,ગોલ્ડન રાઈસની ખેતી અને વપરાશ એવા લોકોમાં વિટામિન $A$ ની ઉણપને દૂર કરવામાં મદદરૂપ થશે જેઓ મુખ્ય ખોરાક તરીકે ચોખા પર વધુ નિર્ભર છે.

(A) $Bt$ કોટન એ એક જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત પાક છે જે $Bacillus$ $thuringiensis$ બેક્ટેરિયામાંથી મેળવેલ $cry$ જનીન વ્યક્ત કરે છે.
આ જનીન એક સ્ફટિકમય પ્રોટીન ($Cry$ પ્રોટીન) ઉત્પન્ન કરે છે જે કીટનાશક ઝેર તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે પતંગિયાની અમુક જાતિઓની ઈયળ (જેમ કે બોલવર્મ) વનસ્પતિના પેશીઓ ખાય છે,ત્યારે કીટકના આંતરડાનું આલ્કલાઇન $pH$ સ્ફટિકમય પ્રોટીનને ઓગાળી નાખે છે.
આ સક્રિય ઝેર મધ્ય-આંતરડાના અધિચ્છદીય કોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે,જેનાથી છિદ્રો પડે છે અને કોષો ફૂલીને તૂટી જાય છે,જે અંતે ઈયળના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

(B) $GEAC$ નું પૂરું નામ Genetic Engineering Approval Committee છે.
આ સમિતિની સ્થાપના ભારત સરકાર દ્વારા કરવામાં આવી છે,જે આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત (Genetically Modified) સંશોધનોની માન્યતા અને જાહેર સેવાઓ માટે આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવોના ઉપયોગની સુરક્ષા અંગેના નિર્ણયો લેવા માટે જવાબદાર છે.

(C) મકાઈનો વેધક (corn borer) એ મકાઈના પાકનો મુખ્ય ઉપદ્રવી કીટક છે.
જનીનિક ઇજનેરી વિદ્યાનો ઉપયોગ કરીને $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ બેક્ટેરિયામાંથી ચોક્કસ જનીનો દાખલ કરીને કીટક-પ્રતિકારક છોડ વિકસાવવામાં આવ્યા છે.
$Cry$ $IAb$ જનીન ખાસ કરીને મકાઈના વેધકને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) જનુનિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવો (GMOs) ખેતીની ઉત્પાદકતા અને ખોરાકની ગુણવત્તા સુધારવા માટે બનાવવામાં આવે છે.
$1$. પાકને અજૈવિક તાણ જેવા કે ઠંડી,દુષ્કાળ,ક્ષાર અને ગરમી સામે વધુ સહનશીલ બનાવવા માટે એન્જિનિયર કરવામાં આવે છે ($A$ સાચું છે).
$2$. જંતુ-પ્રતિકારક જનીનો (દા.ત. $Bt$ કપાસ) દાખલ કરીને રાસાયણિક જંતુનાશકો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે તેમને ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે ($B$ સાચું છે).
$3$. GMOs ઘણીવાર ખોરાકના પોષક મૂલ્યને વધારવા માટે વિકસાવવામાં આવે છે,ઘટાડવા માટે નહીં (દા.ત. ગોલ્ડન રાઈસ,જે વિટામિન $A$ થી સમૃદ્ધ છે) ($C$ ખોટું છે).
$4$. છોડ દ્વારા ખનિજોના ઉપયોગની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે તેમને એન્જિનિયર કરવામાં આવે છે,જેથી જમીનની ફળદ્રુપતા જલ્દી ખતમ ન થાય ($D$ સાચું છે).
તેથી,ખોટું વિધાન એ છે કે GMOs ખોરાકનું પોષક મૂલ્ય ઘટાડે છે.

(A) $Bacillus \text{ } thuringiensis$ $(Bt)$ બેક્ટેરિયા કીટનાશક પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જેને $Cry$ પ્રોટીન અથવા $Bt$ ટોક્સિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રોટીન બેક્ટેરિયામાં નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે, પરંતુ લક્ષિત કીટકોના આલ્કલાઇન પાચનતંત્રમાં તે સક્રિય ઝેરમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ ઝેર અત્યંત વિશિષ્ટ હોય છે અને લેપિડોપ્ટેરન્સ (તમાકુની ઇયળ, આર્મીવોર્મ), કોલિયોપ્ટેરન્સ (ભૃંગ) અને ડિપ્ટેરન્સ (માખીઓ, મચ્છરો) જેવા ચોક્કસ કીટકોના જૂથોને અસરકારક રીતે મારી નાખે છે.

(B) $1997$ માં, રાઈસટેક ઇન્ક. $(RiceTec Inc.)$ નામની અમેરિકન કંપનીને $US$ પેટન્ટ અને ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ દ્વારા બાસમતી ચોખાની જાતો અને દાણા પર પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી। આ બાયોપાયરસીનો એક વિવાદાસ્પદ કિસ્સો હતો, કારણ કે બાસમતી ચોખા ભારતમાં સદીઓથી ઉગાડવામાં આવે છે। બાદમાં આ પેટન્ટને પડકારવામાં આવી હતી અને આંશિક રીતે રદ કરવામાં આવી હતી।

(D) સાચો જવાબ $Meloidogyne \text{ } incognitia$ છે.
$Meloidogyne \text{ } incognitia$ એ મૂળ-ગ્રંથિ ધરાવતા સૂત્રકૃમિની એક પ્રજાતિ છે જે તમાકુના છોડના મૂળને ચેપ લગાડે છે, જેનાથી ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
$Periplaneta \text{ } americana$ એ અમેરિકન વંદાનું વૈજ્ઞાનિક નામ છે (જે એક કીટક છે).
$Bacillus \text{ } thuringiensis$ એ જમીનમાં રહેતું બેક્ટેરિયા છે જેનો ઉપયોગ જૈવિક જંતુનાશક તરીકે થાય છે.
Cotton bollworm એ અમુક પ્રકારના ફૂદાં (કીટકો) ના ઈયળનું સામાન્ય નામ છે જે કપાસના પાકને નુકસાન પહોંચાડે છે.

(A) $Bt$ કપાસ એ એક ટ્રાન્સજેનિક વનસ્પતિ છે.
તેને $Bacillus$ $thuringiensis$ નામના બેક્ટેરિયામાંથી $cry$ જનીનોને કપાસના જનીનસમૂહ (genome) માં દાખલ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
આ જનીનો કીટનાશક પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે જે બોલવર્મ જેવા ચોક્કસ જીવાતો સામે પ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડે છે,જે તેને જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવ $(GMO)$ બનાવે છે.

(D) $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ એ કીટનાશક સ્ફટિકમય પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જેને $Cry$ પ્રોટીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રોટીન બેક્ટેરિયામાં નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન સ્વરૂપે હોય છે.
જ્યારે કીટક તેને ખાય છે,ત્યારે કીટકના આંતરડાનું આલ્કલાઇન $pH$ સ્ફટિકોને ઓગાળી નાખે છે,જેનાથી પ્રોટોક્સિન સક્રિય ઝેરમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
આ સક્રિય ઝેર મધ્ય-આંતરડાના અધિચ્છદીય કોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે અને છિદ્રો બનાવે છે,જેના કારણે કોષો ફૂલી જાય છે અને તૂટી જાય છે,જે અંતે કીટકના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

(B) $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થતું વિષ $cry$ જનીન દ્વારા સંકેતિત થાય છે.
વૈજ્ઞાનિક નામકરણ પદ્ધતિ મુજબ,જનીનનું નામ હંમેશા નાના અક્ષરોમાં (lowercase) અને ત્રાંસા અક્ષરોમાં (italics) લખવામાં આવે છે (દા.ત.,$cry$),જ્યારે તેના દ્વારા બનતું પ્રોટીન પ્રથમ અક્ષર કેપિટલ રાખીને લખાય છે (દા.ત.,$Cry$ પ્રોટીન).
પ્રશ્નમાં જનીનનું નામ પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,સાચો જવાબ $cry$ છે.

$(A)$ ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખા $(Oryza sativa)$ ની એક જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત (ટ્રાન્સજેનિક) જાત છે.
તેને બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે એન્જિનિયર્ડ કરવામાં આવે છે, જે વિટામિન $A$ (રેટિનોલ) નું પુરોગામી (precursor) છે.
આ ફેરફાર વિકાસશીલ દેશોમાં જ્યાં ચોખા મુખ્ય ખોરાક છે, ત્યાં વિટામિન $A$ ની ઉણપને દૂર કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યો હતો.
તેથી, તે વિટામિન $A$ થી સમૃદ્ધ છે.

(D) જિનેટિકલી મોડિફાઇડ ઓર્ગેનિઝમ $(GMO)$ ટેકનોલોજીએ કૃષિ ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવી છે,જે વૈજ્ઞાનિકોને પાકમાં ચોક્કસ લક્ષણો દાખલ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
$1$. તે પાકને ઠંડી,દુષ્કાળ,ક્ષાર અને ગરમી જેવા અજૈવિક તણાવ સામે વધુ સહનશીલ બનાવવામાં મદદ કરે છે.
$2$. તે પાકવાની પ્રક્રિયાને વિલંબિત કરીને અને સંગ્રહ ક્ષમતા વધારીને લણણી પછીના નુકસાનને ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
$3$. તે ખોરાકના પોષણ મૂલ્યમાં વધારો કરે છે,ઉદાહરણ તરીકે,'ગોલ્ડન રાઇસ' વિટામિન $A$ થી સમૃદ્ધ છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો $GMO$ ટેકનોલોજીના સાચા ઉપયોગો છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,પશ્ચિમી દેશોએ વ્યાવસાયિક શોષણ માટે અનેક ભારતીય જૈવિક સંસાધનોને પેટન્ટ કરાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
$1.$ બાસમતી ચોખા: એક અમેરિકન કંપનીએ 'બાસમતી' ચોખાની જાતો માટે પેટન્ટ મેળવી હતી,જેનો પાછળથી વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો.
$2.$ લીમડો: લીમડા ($Azadirachta$ $indica$) ના ફૂગનાશક ગુણધર્મો માટે પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી.
$3.$ હળદર: હળદર ($Curcuma$ $longa$) ના ઘા રૂઝાવવાના ગુણધર્મો માટે પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી.
જોકે તુલસી એ ભારતમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઔષધીય વનસ્પતિ છે,પરંતુ $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક ખાસ કરીને બાયોપાયરસી અને પેટન્ટ વિવાદોના સંદર્ભમાં બાસમતી ચોખા,લીમડો અને હળદરનો ઉલ્લેખ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $I, II$ અને $III$ છે.

(A) સાચું છે: $cry$ જનીનોને અભિવ્યક્ત કરવા માટે આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત પાક (દા.ત.,$Bt$ કપાસ) કીટનાશક પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જે લેપિડોપ્ટેરા,કોલિયોપ્ટેરા અને ડિપ્ટેરા જેવા ચોક્કસ કીટકોના સમૂહ સામે પ્રતિકાર પૂરો પાડે છે.
$R$ સાચું છે: બેક્ટેરિયમ $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ તેના વિકાસના તબક્કા દરમિયાન સ્ફટિક $(Cry)$ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે. આ પ્રોટીન બેક્ટેરિયામાં નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,પરંતુ સંવેદનશીલ કીટ ડિંભના આલ્કલાઇન પાચન માર્ગમાં સક્રિય ઝેરમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે તેમના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

(B) $cry IAb$ અને $cry IIAb$ જનીનો બેક્ટેરિયા $Bacillus thuringiensis$ $(Bt)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
આ જનીનો સ્ફટિકમય પ્રોટીન (વિષ) માટે સંકેતન કરે છે જે ચોક્કસ કીટકો માટે ઝેરી હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$cry IAb$ નો ઉપયોગ મકાઈના છિદ્રક (corn borer) ના નિયંત્રણ માટે થાય છે,જ્યારે $cry IIAb$ નો ઉપયોગ કપાસના બોલવર્મ્સના નિયંત્રણ માટે થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ અનુક્રમે મકાઈના છિદ્રક અને કપાસના બોલવર્મ્સ છે.

(D) ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખાની $(Oryza \text{ } sativa)$ એક આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત (ટ્રાન્સજેનિક) જાત છે.
તેને ચોખાના દાણાના ખાદ્ય ભાગોમાં બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે એન્જિનિયર્ડ કરવામાં આવ્યું છે, જે વિટામિન-$A$ નું પુરોગામી (precursor) છે.
આ ફેરફાર એવા લોકોમાં વિટામિન-$A$ ની ઉણપને દૂર કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યો હતો જેઓ મુખ્ય ખોરાક તરીકે ચોખા પર આધાર રાખે છે, કારણ કે તેની ઉણપથી અંધાપો અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
તેથી, ગોલ્ડન રાઈસમાં સુધારેલ લક્ષણ ઉચ્ચ વિટામિન-$A$ સામગ્રી છે.

(B) $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ તેના વિકાસના ચોક્કસ તબક્કા દરમિયાન $Cry$ પ્રોટીન તરીકે ઓળખાતું વિશિષ્ટ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રોટીન બેક્ટેરિયલ સ્ફટિકની અંદર નિષ્ક્રિય,બિન-ઝેરી પ્રોટોક્સિન સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
જ્યારે કોઈ કીટક આ સ્ફટિકને ખાય છે,ત્યારે કીટકના આંતરડાની આલ્કલાઇન $pH$ સ્ફટિકોને ઓગાળી દે છે અને નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિનને સક્રિય,ઝેરી કીટનાશક પ્રોટીનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
આ સક્રિય ઝેર મધ્ય-આંતરડાના અધિચ્છદીય કોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે અને છિદ્રો બનાવે છે,જેના કારણે કોષો ફૂલી જાય છે અને તૂટી જાય છે,જે અંતે કીટકના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.

(A) નેમેટોડ $Meloidogyne \ incognitia$ તમાકુના છોડના મૂળને સંક્રમિત કરે છે અને ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.
આ ચેપને રોકવા માટે,$RNA$ અંતઃક્ષેપ $(RNAi)$ તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$RNAi$ એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં કોષીય સંરક્ષણની એક પદ્ધતિ છે,જેમાં પૂરક $dsRNA$ અણુને કારણે ચોક્કસ $mRNA$ ને સાયલેન્સ (નિષ્ક્રિય) કરવામાં આવે છે,જે $mRNA$ સાથે જોડાય છે અને તેના ભાષાંતરને અટકાવે છે.

(A) $Bt$ ટોક્સિન $Bacillus$ $thuringiensis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
ચોક્કસ $Bt$ ટોક્સિન જનીનો (જેમ કે $cryIAc$ અને $cryIIAb$) પાક છોડમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા છે જેથી ચોક્કસ કીટકો સામે પ્રતિકારકતા મળી શકે.
$I.$ તમાકુની ઈયળ અને આર્મીવોર્મ એ લેપિડોપ્ટેરા (Lepidopterans) છે,જે $Bt$ ટોક્સિન પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.
$II.$ ભૃંગ (Beetles) એ કોલિયોપ્ટેરા (Coleopterans) છે,જે પણ ચોક્કસ $Bt$ ટોક્સિન પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.
$III.$ માખીઓ અને મચ્છરો એ ડાયપ્ટેરા (Dipterans) છે. જોકે $Bt$ ટોક્સિનનો ઉપયોગ જળાશયોમાં મચ્છરોના નિયંત્રણ માટે થાય છે,પરંતુ પ્રમાણભૂત પાઠ્યપુસ્તકોમાં કૃષિ પ્રતિકારકતાના સંદર્ભમાં તેઓ $Bt$ ટ્રાન્સજેનિક પાકોના પ્રાથમિક લક્ષ્યો નથી.
તેથી,$Bt$ પાકો મુખ્યત્વે લેપિડોપ્ટેરા અને કોલિયોપ્ટેરા સામે પ્રતિકારકતા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ માત્ર $I$ અને $II$ છે.

(D) ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખા ($Oryza$ $sativa$) ની એક જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત (ટ્રાન્સજેનિક) જાત છે.
તેને $\beta$-કેરોટીનનું ઉચ્ચ સ્તર ઉત્પન્ન કરવા માટે એન્જિનિયર્ડ કરવામાં આવી છે,જે વિટામિન $A$ નો પુરોગામી (precursor) છે.
આ ફેરફાર એવા લોકોમાં વિટામિન $A$ ની ઉણપને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જેઓ મુખ્ય ખોરાક તરીકે ચોખા પર વધુ નિર્ભર છે.
તેથી,સાચો ગુણધર્મ ઊંચું વિટામિન $A$ નું પ્રમાણ છે.

(D) નીંદણનાશક અવરોધક $GM$ પાક વિકસાવવાનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને તેમના ખેતરોમાં વ્યાપક-સ્પેક્ટ્રમ નીંદણનાશકોનો છંટકાવ કરવાની મંજૂરી આપવાનો છે,જેથી પાકને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના નીંદણનો નાશ કરી શકાય. આમ કરવાથી,પાક સુરક્ષિત રહે છે અને નીંદણ દૂર થાય છે. જો કે,એક મુખ્ય ચિંતા એ છે કે આ નીંદણનાશકોના અવશેષો ખાદ્ય પદાર્થોમાં જમા થાય છે,જે સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી છે. તેથી,મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નીંદણનાશકોના વધુ પડતા ઉપયોગની જરૂરિયાત ઘટાડવાનો અથવા ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમના અવશેષોનું અસરકારક રીતે સંચાલન કરવાનો છે.

(D) $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ બેક્ટેરિયા તેમના વિકાસના ચોક્કસ તબક્કે પ્રોટીન સ્ફટિકો ઉત્પન્ન કરે છે. આ સ્ફટિકોમાં ઝેરી કીટનાશક પ્રોટીન હોય છે. $Bt$ ટોક્સિન પ્રોટીન નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,પરંતુ જ્યારે કોઈ કીટક આ નિષ્ક્રિય ટોક્સિનને ખાય છે,ત્યારે આંતરડાના આલ્કલાઇન $pH$ ને કારણે તે સક્રિય સ્વરૂપમાં ફેરવાય છે,જે સ્ફટિકોને ઓગાળી નાખે છે. સક્રિય થયેલ ટોક્સિન મધ્ય-આંતરડાના અધિચ્છદીય કોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે અને છિદ્રો બનાવે છે,જેના કારણે કોષો ફૂલી જાય છે અને તૂટી જાય છે,પરિણામે કીટકનું મૃત્યુ થાય છે. $Bacillus$ $thuringiensis$ માંથી ચોક્કસ $Bt$ ટોક્સિન જનીનો અલગ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેને કપાસ જેવા અનેક પાક છોડમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. $cryIAc$ અને $cryIIAb$ જેવા જનીનો દ્વારા કોડ થયેલ ટોક્સિન કપાસના બૉલવોર્મસ (ઇયળો) ને નિયંત્રિત કરે છે. તેથી,$Cry-1$ એન્ડોટોક્સિન બૉલવોર્મસ સામે અસરકારક છે.

(A) $1$. $Bt$ ટોક્સિન બેસિલસ થુરિનજીએન્સિસ ($Bacillus$ $thuringiensis$) બેક્ટેરિયા દ્વારા નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. જ્યારે કીટક આ નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિનનું સેવન કરે છે,ત્યારે કીટકના પાચનમાર્ગમાં રહેલી આલ્કલાઇન $pH$ સ્ફટિકોને ઓગાળે છે અને પ્રોટોક્સિનને તેના સક્રિય સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$3$. ત્યારબાદ સક્રિય ટોક્સિન મધ્ય આંતરડાના અધિચ્છદ કોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે,જેનાથી છિદ્રો બને છે જે કોષોમાં સોજો અને લાયસિસ (કોષનું તૂટવું) પ્રેરે છે,જે અંતે કીટકના મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે.
$4$. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.

(B) $Bacillus$ $thuringiensis$ (જેને ટૂંકમાં $Bt$ કહેવાય છે) એ જમીનમાં જોવા મળતા બેક્ટેરિયા છે જે વિશિષ્ટ કીટનાશક સ્ફટિક પ્રોટીન (Cry પ્રોટીન) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રોટીન અમુક ચોક્કસ કીટકોના ડિંભ (larvae) માટે ઝેરી હોય છે,જેમ કે લેપિડોપ્ટેરા,કોલિયોપ્ટેરા અને ડાયપ્ટેરા વર્ગના કીટકો.
આ ગુણધર્મને કારણે,$Bt$ નો ઉપયોગ આધુનિક જૈવ-ટેકનોલોજી અને ખેતીમાં જૈવ-નિયંત્રક ઘટક (જૈવ-કીટનાશક) તરીકે કરવામાં આવે છે,જેથી હાનિકારક રાસાયણિક જંતુનાશકોનો ઉપયોગ કર્યા વિના પાકને જીવાતોથી બચાવી શકાય.

(C) $Ti$ પ્લાસ્મિડ (ટ્યુમર-ઇન્ડ્યુસિંગ પ્લાસ્મિડ) એ જમીનમાં જોવા મળતા બેક્ટેરિયા $Agrobacterium \ tumefaciens$ માં જોવા મળે છે.
આ બેક્ટેરિયાને 'કુદરતી જિનેટિક એન્જિનિયર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે $T-DNA$ તરીકે ઓળખાતા $DNA$ ના ચોક્કસ ખંડને યજમાન વનસ્પતિના જનીનસમૂહમાં સ્થાનાંતરિત કરી શકે છે,જેનાથી ગાંઠ (crown galls) ઉત્પન્ન થાય છે.
બાયોટેકનોલોજીમાં,વૈજ્ઞાનિકોએ આ $Ti$ પ્લાસ્મિડમાં ફેરફાર કરીને તેને વાહક (vector) તરીકે વિકસાવ્યું છે,જેથી રોગ પેદા કર્યા વગર ઇચ્છિત જનીનોને વનસ્પતિમાં દાખલ કરીને પારજનીનિક વનસ્પતિઓ બનાવી શકાય છે.

(C) $Agrobacterium$ $tumefaciens$ એ જમીનમાં જોવા મળતું બેક્ટેરિયમ છે જે કુદરતી રીતે દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં ચેપ લગાડે છે.
તેમાં $Ti$ (ટ્યુમર ઇન્ડ્યુસિંગ) પ્લાઝમિડ હોય છે, જેને યજમાન વનસ્પતિ કોષોમાં વિદેશી $DNA$ પહોંચાડવા માટે વાહક તરીકે ઉપયોગમાં લેવા માટે રૂપાંતરિત કરી શકાય છે.
વનસ્પતિના જિનોમમાં તેના આનુવંશિક દ્રવ્યને સ્થાનાંતરિત કરવાની આ કુદરતી ક્ષમતાને કારણે, તેનો ઉપયોગ ટ્રાન્સજેનિક પાક વનસ્પતિઓ બનાવવા માટે જિનેટિક એન્જિનિયરિંગમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) જનીનિક ઇજનેરી $(GE)$ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ પાકનો પ્રવેશ અનેક નૈતિક અને સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓ જન્માવે છે. મુખ્ય ચિંતાઓમાંની એક આડી જનીન સ્થાનાંતરણ (horizontal gene transfer) ની સંભાવના છે,જે નવા વાઇરલ સ્ટ્રેન્સના વિકાસ અથવા ખોરાકની સાંકળમાં અજાણતા એલર્જન અને ઝેરી દ્રવ્યોના પ્રવેશ તરફ દોરી શકે છે. આ ઉપરાંત,જૈવવિવિધતા પર લાંબા ગાળાની અસર અને જનીન પ્રવાહ દ્વારા 'સુપરવીડ્સ' (superweeds) બનવાની સંભાવના અંગે પણ ચિંતાઓ છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિકલ્પ $D$ એ સૌથી વધુ વૈજ્ઞાનિક રીતે મહત્વનું કારણ છે.

(D) ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખાની $(Oryza sativa)$ એક જનીન પરિવર્તિત જાતિ છે, જેને બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે વિટામિન $A$ નું પુરોગામી (precursor) છે.
વિકાસશીલ દેશોમાં બાળકોમાં અંધાપાનું મુખ્ય કારણ વિટામિન $A$ ની ઉણપ છે.
ગોલ્ડન રાઈસના સેવનથી, વ્યક્તિઓ રતાંધળાપણું અને દ્રષ્ટિને લગતી અન્ય બીમારીઓને રોકવા માટે જરૂરી વિટામિન $A$ મેળવી શકે છે.

(A) જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત $(GM)$ વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે કે જેના $DNA$ માં જનીન ઇજનેરી વિદ્યા (genetic engineering) ની પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોય છે.
આ પ્રક્રિયામાં વનસ્પતિના કોષોમાં પરજાત $DNA$ (transgene) દાખલ કરવામાં આવે છે.
એકવાર પરજાત $DNA$ સફળતાપૂર્વક વનસ્પતિના જનીનસમૂહ (genome) માં દાખલ થઈ જાય,પછી તે રૂપાંતરિત કોષોને પેશી સંવર્ધન (tissue culture) પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને ઉછેરવામાં આવે છે અને તેમાંથી સંપૂર્ણ વનસ્પતિનું પુનઃસર્જન કરવામાં આવે છે.
તેથી,જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત વનસ્પતિઓ તે છે જે એવા કોષોમાંથી વિકસાવવામાં આવે છે જેમાં પરજાત $DNA$ દાખલ કરવામાં આવ્યો હોય.

(B) ટ્રાન્સજેનિક ચોખાની જાતિ,જેને સામાન્ય રીતે 'ગોલ્ડન રાઈસ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેને જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ કરીને બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે,જે વિટામિન-$A$ નો પુરોગામી (precursor) છે. આ ફેરફાર એવા લોકોમાં વિટામિન-$A$ ની ઉણપને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જેઓ મુખ્ય ખોરાક તરીકે ચોખા પર વધુ નિર્ભર છે. તેથી,તે પરંપરાગત ચોખાની જાતોની તુલનામાં વિટામિન-$A$ ના ઉચ્ચ પ્રમાણ માટે જાણીતી છે.

(C) $Bt$ કપાસ એ એક જનીનિક રૂપાંતરિત સજીવ $(GMO)$ છે,જે $Bacillus$ $thuringiensis$ નામના બેક્ટેરિયામાંથી $cry$ જનીનોને કપાસના છોડમાં દાખલ કરીને વિકસાવવામાં આવ્યો છે.
આ જનીનો ઝેરી સ્ફટિકમય પ્રોટીન ($Cry$ પ્રોટીન) માટે સંકેતન કરે છે જે કીટનાશક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
જ્યારે ચોક્કસ કીટકો,જેમ કે બૉલવર્મ,આ પ્રોટીનનું સેવન કરે છે,ત્યારે તે કીટકના આલ્કલાઇન પાચનતંત્રમાં સક્રિય થાય છે,જેનાથી કીટકના આંતરડામાં છિદ્રો પડે છે અને અંતે કીટક મૃત્યુ પામે છે.
તેથી,$Bt$ કપાસનું મુખ્ય લક્ષણ તેનું વધુ ઉત્પાદન અને ચોક્કસ કીટકો સામે પ્રતિકારકતા આપવા માટે ઝેરી પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા છે.

(A) ભારતમાં જનીન પરિવર્તિત $(GM)$ રીંગણ,જેને $Bt$ રીંગણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે કીટકો,ખાસ કરીને ફળ અને ડૂંડા કોરી ખાનાર ઈયળ ($Leucinodes$ $orbonalis$) સામે પ્રતિરોધકતા મેળવવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
આ માટે બેક્ટેરિયમ $Bacillus$ $thuringiensis$ માંથી $cry1Ac$ જનીનને રીંગણના જિનોમમાં દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું.
$cry1Ac$ જનીન એક એવું પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જે ફળ અને ડૂંડા કોરી ખાનાર ઈયળ માટે ઝેરી છે,જેનાથી પાકને નુકસાન થતું અટકે છે અને જંતુનાશકોનો ઉપયોગ ઘટાડી શકાય છે.

(A) $RNA$ દખલગીરી $(RNAi)$ એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો દ્વારા ચોક્કસ જનીનોને નિષ્ક્રિય કરવા માટે વપરાતી કોષીય સંરક્ષણની પદ્ધતિ છે.
ખેતીમાં,આ તકનીકનો ઉપયોગ ખાસ કરીને સૂત્રકૃમિઓ સામે પ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સૂત્રકૃમિ $Meloidogyne$ $incognita$ તમાકુના છોડના મૂળમાં ચેપ લગાડે છે,જેનાથી ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.
$Agrobacterium$ વાહકોનો ઉપયોગ કરીને યજમાન વનસ્પતિમાં સૂત્રકૃમિ-વિશિષ્ટ જનીનો દાખલ કરીને,દ્વિ-શૃંખલામય $RNA$ $(dsRNA)$ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
આ $dsRNA$ એ $RNAi$ ની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે,જે સૂત્રકૃમિના આવશ્યક જનીનોને નિષ્ક્રિય કરે છે,જેનાથી પરોપજીવી ટ્રાન્સજેનિક યજમાનમાં જીવિત રહી શકતું નથી.

(C) રતાંધળાપણું એ વિટામિન-$A$ ની ઊણપને કારણે થાય છે.
ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખાની એક જનીનિક રૂપાંતરિત જાત છે,જેને બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે,જે વિટામિન-$A$ નું પુરોગામી (precursor) છે.
જ્યારે તેનું સેવન કરવામાં આવે છે,ત્યારે શરીર આ બીટા-કેરોટીનનું વિટામિન-$A$ માં રૂપાંતર કરે છે,જેનાથી રતાંધળાપણું અને વિટામિન-$A$ ની ઊણપને લગતી અન્ય બીમારીઓને રોકવામાં મદદ મળે છે.

(C) ભારતમાં,$Bt$ કપાસ એ એકમાત્ર જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત (Genetically Modified) પાક છે જેને જેનેટિક એન્જિનિયરિંગ એપ્રેઝલ કમિટી $(GEAC)$ દ્વારા વ્યાવસાયિક ખેતી માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
$Bt$ કપાસને $Bacillus$ $thuringiensis$ નામના બેક્ટેરિયામાંથી મેળવેલા $cry$ જનીનોને અભિવ્યક્ત કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે,જે બોલવર્મ (ઈયળ) સામે પ્રતિકારક શક્તિ પૂરી પાડે છે.
જોકે $Bt$ રીંગણ જેવા અન્ય $Bt$ પાકો માટે સંશોધન અને પરીક્ષણો કરવામાં આવ્યા છે,પરંતુ તેમને ભારતમાં ખેડૂતો દ્વારા વ્યાવસાયિક ખેતી માટે મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.

(A) ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખા $(Oryza sativa)$ ની એક જનીન રૂપાંતરિત જાત છે, જેને બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે વિટામિન-$A$ નો પુરોગામી (precursor) છે.
આ ફેરફાર એવા લોકોમાં વિટામિન-$A$ ની ઉણપને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો જેઓ મુખ્ય ખોરાક તરીકે ચોખા પર આધાર રાખે છે.
ચોખાના જિનોમમાં દાખલ કરવામાં આવેલા જનીનો સામાન્ય રીતે ડેફોડિલના છોડ $(Narcissus pseudonarcissus)$ અને બેક્ટેરિયા $Erwinia uredovora$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) $1997$ માં, રાઈસટેક ઇન્ક. $(RiceTec Inc.)$ નામની એક અમેરિકન કંપનીને યુએસ પેટન્ટ અને ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ દ્વારા 'બાસમતી' ચોખાની જાતો અને દાણા માટે પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી. આ ખૂબ જ વિવાદાસ્પદ હતું કારણ કે બાસમતી ચોખા સદીઓથી ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ઉગાડવામાં આવે છે અને તે એક પરંપરાગત જાત છે. આ કૃત્યને બાયોપાયરસી (જૈવિક ચાંચિયાગીરી) નું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે, જ્યાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ યોગ્ય અધિકૃતતા અથવા વળતર વિના વિકાસશીલ દેશોના જૈવિક સંસાધનો અને પરંપરાગત જ્ઞાનનો શોષણ કરે છે.

(D) ભારત સરકારે પર્યાવરણ,વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય હેઠળ જેનેટિક એન્જિનિયરિંગ એપ્રેઝલ કમિટી $(GEAC)$ ની સ્થાપના કરી છે.
આ સંસ્થા આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવો $(GMOs)$ સાથે સંકળાયેલા સંશોધનની માન્યતા અને તેમને જાહેર ઉપયોગ માટે રજૂ કરવાની સુરક્ષા અંગે નિર્ણય લેવા માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે રિસર્ચ કમિટી ઓન જેનેટિક મેનીપ્યુલેશન $(RCGM)$ સંશોધન પ્રવૃત્તિઓની સુરક્ષા પર દેખરેખ રાખે છે,ત્યારે વ્યાવસાયિક પ્રકાશન અને જાહેર ઉપયોગ માટેની અંતિમ મંજૂરી $GEAC$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

(A) ગોલ્ડન રાઈસ એ ચોખાની $(Oryza \text{ } sativa)$ એક જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત જાત છે, જેને બીટા-કેરોટીન ઉત્પન્ન કરવા માટે એન્જિનિયર્ડ કરવામાં આવી છે, જે વિટામિન $A$ નું પુરોગામી (precursor) છે.
આ ફેરફાર ડેફોડિલ પ્લાન્ટ $(Narcissus \text{ } pseudonarcissus)$ અને બેક્ટેરિયમ $Erwinia \text{ } uredovora$ ના જનીનોને ચોખાના જિનોમમાં દાખલ કરીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યો હતો.
તેથી, તે વિટામિન $A$ થી સમૃદ્ધ છે અને તેમાં ડેફોડિલ પ્લાન્ટમાંથી મેળવેલા જનીનોનો સમાવેશ થાય છે.

(C) $Bacillus$ $thuringiensis$ $(Bt)$ તેના વિકાસના ચોક્કસ તબક્કે કીટનાશક પ્રોટીન સ્ફટિકો ઉત્પન્ન કરે છે. આ સ્ફટિકોમાં ઝેરી કીટનાશક પ્રોટીન હોય છે. આ પ્રોટીન નિષ્ક્રિય પ્રોટોક્સિન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે, પરંતુ જ્યારે કીટક તેને ખાય છે ત્યારે તે સક્રિય ટોક્સિનમાં ફેરવાય છે. ટોક્સિનનું સક્રિયકરણ કીટકના આંતરડાની આલ્કલાઇન $pH$ દ્વારા થાય છે, જે સ્ફટિકોને ઓગાળી દે છે. એકવાર સક્રિય થયા પછી, ટોક્સિન મધ્યઆંતરડાના અધિચ્છદીય કોષોની સપાટી સાથે જોડાય છે અને છિદ્રો બનાવે છે, જેના કારણે કોષો ફૂલે છે અને તૂટી જાય છે, જે અંતે કીટકના મૃત્યુમાં પરિણમે છે.

(C) હિરુડિન એ એક પોલીપેપ્ટાઈડ છે જે શક્તિશાળી થ્રોમ્બિન અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે અને રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે. તે કુદરતી રીતે જળો ($Hirudo$ $medicinalis$) ની લાળમાં જોવા મળે છે. જનીન ઇજનેરી વિદ્યા દ્વારા,હિરુડિન માટે જવાબદાર જનીનને પારજનીનિક $Brassica$ $napus$ (રાય) ના છોડમાં દાખલ કરવામાં આવ્યું છે,જેનાથી તબીબી ઉપયોગ માટે આ પ્રોટીનનું મોટા પાયે ઉત્પાદન શક્ય બન્યું છે.

(D) $Bt$ કપાસ એ જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત કપાસના છોડની ખેતીનો સંદર્ભ આપે છે.
પૂર્વગ $Bt$ એ $Bacillus$ $thuringiensis$ નામના બેક્ટેરિયા માટે વપરાય છે.
આ બેક્ટેરિયા કુદરતી રીતે એક વિશિષ્ટ પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરે છે જે એન્ડોટોક્સિન તરીકે કાર્ય કરે છે,જે લેપિડોપ્ટેરન્સ,કોલિયોપ્ટેરન્સ અને ડિપ્ટેરન્સ જેવા ચોક્કસ જીવાતો માટે ઝેરી છે.
આ એન્ડોટોક્સિન માટે જવાબદાર જનીનને કપાસના છોડમાં દાખલ કરીને,છોડ આ જીવાતો સામે પ્રતિરોધક બને છે,જેનાથી રાસાયણિક જંતુનાશકોની જરૂરિયાત ઘટે છે.

(D) ગોલ્ડન રાઈસ એ જનીનિક ઈજનેરી વિદ્યા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી ચોખાની એક જાત છે,જેને બીટા-કેરોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે. બીટા-કેરોટીન એ વિટામિન $A$ નું પુરોગામી (precursor) છે. આ ફેરફાર એવા લોકોમાં વિટામિન $A$ ની ઉણપને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે જેઓ મુખ્ય ખોરાક તરીકે ચોખા પર વધુ નિર્ભર છે.