Class 11PhysicsMechanical Properties of SolidsBasic of Elasticity, Stress and Strain relationship and Graphical analysis
Easyઘન પદાર્થોના સ્થિતિસ્થાપક વર્તણૂક માટે સ્પ્રિંગ-બોલ મોડેલ સમજાવો.
(N/A) આપણે જાણીએ છીએ કે ઘન પદાર્થમાં દરેક પરમાણુ અથવા અણુ તેની આસપાસના અન્ય પરમાણુઓ અથવા અણુઓ દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે.
આ પરમાણુઓ આંતર-પરમાણ્વીય અથવા આંતર-આણ્વીય બળો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે અને સ્થાયી સંતુલન સ્થિતિમાં રહે છે.
જ્યારે ઘન પદાર્થનું વિરૂપણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પરમાણુઓ અથવા અણુઓ તેમની સંતુલન સ્થિતિમાંથી સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેના કારણે આંતર-પરમાણ્વીય અંતરમાં ફેરફાર થાય છે.
જ્યારે વિરૂપક બળ દૂર કરવામાં આવે છે,ત્યારે આંતર-પરમાણ્વીય બળો તેમને તેમની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે અને પદાર્થ તેનો મૂળ આકાર અને કદ પાછું મેળવે છે.
આ પુનઃસ્થાપક કાર્યપદ્ધતિને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સ્પ્રિંગ-બોલ સિસ્ટમના મોડેલ દ્વારા સમજી શકાય છે. અહીં,બોલ પરમાણુઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને સ્પ્રિંગ આંતર-પરમાણ્વીય બળોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
જો તમે કોઈપણ બોલને તેની સંતુલન સ્થિતિમાંથી સ્થાનાંતરિત કરવાનો પ્રયાસ કરો છો,તો સ્પ્રિંગ સિસ્ટમ તે બોલને તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આમ,ઘન પદાર્થની સ્થિતિસ્થાપક વર્તણૂકને ઘન પદાર્થના સૂક્ષ્મ સ્વરૂપના આધારે સમજાવી શકાય છે.
આ પરમાણુઓ આંતર-પરમાણ્વીય અથવા આંતર-આણ્વીય બળો દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે અને સ્થાયી સંતુલન સ્થિતિમાં રહે છે.
જ્યારે ઘન પદાર્થનું વિરૂપણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પરમાણુઓ અથવા અણુઓ તેમની સંતુલન સ્થિતિમાંથી સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેના કારણે આંતર-પરમાણ્વીય અંતરમાં ફેરફાર થાય છે.
જ્યારે વિરૂપક બળ દૂર કરવામાં આવે છે,ત્યારે આંતર-પરમાણ્વીય બળો તેમને તેમની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા લાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે અને પદાર્થ તેનો મૂળ આકાર અને કદ પાછું મેળવે છે.
આ પુનઃસ્થાપક કાર્યપદ્ધતિને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સ્પ્રિંગ-બોલ સિસ્ટમના મોડેલ દ્વારા સમજી શકાય છે. અહીં,બોલ પરમાણુઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને સ્પ્રિંગ આંતર-પરમાણ્વીય બળોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
જો તમે કોઈપણ બોલને તેની સંતુલન સ્થિતિમાંથી સ્થાનાંતરિત કરવાનો પ્રયાસ કરો છો,તો સ્પ્રિંગ સિસ્ટમ તે બોલને તેની મૂળ સ્થિતિમાં પાછા લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
આમ,ઘન પદાર્થની સ્થિતિસ્થાપક વર્તણૂકને ઘન પદાર્થના સૂક્ષ્મ સ્વરૂપના આધારે સમજાવી શકાય છે.
Explore More
Similar Questions
કૉલમ-$I$ માં આપેલી ભૌતિક રાશિઓને કૉલમ-$II$ માં આપેલી વિગતો સાથે યોગ્ય રીતે જોડો:
કૉલમ-$I$ કૉલમ-$II$ $(a)$ $\text{Stress} \propto \text{Strain}$ $(i)$ $M^1 L^{-1} T^{-2}$ $(b)$ $\text{સંકોચનીયતા (Compressibility) માટેનું પરિમાણીય સૂત્ર}$ $(ii)$ $M^{-1} L^1 T^2$ $(iii)$ $\text{પોઈસન ગુણોત્તર}$ $(iv)$ $\text{હૂકનો નિયમ}$
| કૉલમ-$I$ | કૉલમ-$II$ |
|---|---|
| $(a)$ $\text{Stress} \propto \text{Strain}$ | $(i)$ $M^1 L^{-1} T^{-2}$ |
| $(b)$ $\text{સંકોચનીયતા (Compressibility) માટેનું પરિમાણીય સૂત્ર}$ | $(ii)$ $M^{-1} L^1 T^2$ |
| $(iii)$ $\text{પોઈસન ગુણોત્તર}$ | |
| $(iv)$ $\text{હૂકનો નિયમ}$ |
Easy
View Solution$40 \text{ cm}$ લંબાઈના એક તારને $0.1 \text{ cm}$ જેટલો ખેંચવામાં આવે છે. તાર પર ઉદ્ભવતું વિકૃતિ (strain) કેટલું હશે?
જો તાપમાન વધે,તો સ્થિતિસ્થાપકતાનો મોડ્યુલસ
Easy
View Solutionએક સળિયાને લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે. જ્યારે તાપમાનમાં $40\,^{\circ}C$ નો વધારો કરવામાં આવે ત્યારે ઉદ્ભવતું પ્રતિબળ કેટલું હશે?
$[\alpha = 5\, \times\, 10^{-5}\,^{\circ}C^{-1},\, Y = 5\, \times\, 10^{11}\, N/m^2]$
$[\alpha = 5\, \times\, 10^{-5}\,^{\circ}C^{-1},\, Y = 5\, \times\, 10^{11}\, N/m^2]$
Easy
View Solutionએક તાર $15 \, kg$ વજન સહન કરી શકે છે. જો તેને ચાર સમાન ભાગોમાં કાપવામાં આવે,તો દરેક ભાગ ........ $kg$ વજન સહન કરી શકે.
Medium
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo