વાહકના મુક્ત વિદ્યુતભાર વાહકો પર લાગતા લોરેન્ઝ બળ દ્વારા ગતિકીય $emf$ સમજાવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વાહક $PQ$ માં કોઈ પણ એક યાદચ્છિક વિદ્યુતભાર $q$ નો વિચાર કરો. જ્યારે સળિયો $v$ ઝડપથી ગતિ કરે છે,ત્યારે વિદ્યુતભાર પણ ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ માં $v$ ઝડપથી ગતિ કરશે.
આ વિદ્યુતભાર પર લાગતું લોરેન્ઝ બળ મૂલ્યમાં $F = qvB$ છે અને તેની દિશા $Q$ તરફ હોય છે (જમણા હાથના નિયમ દ્વારા નક્કી થાય છે). સળિયા $PQ$ માં તેમના સ્થાનને ધ્યાનમાં લીધા વિના,બધા જ વિદ્યુતભારો સમાન મૂલ્ય અને દિશાનું બળ અનુભવે છે.
વિદ્યુતભારને $P$ થી $Q$ સુધી લઈ જવા માટે થયેલું કાર્ય $W = F \cdot l = (qvB)l = qvBl$ છે.
$emf$ $(\varepsilon)$ એ એકમ વિદ્યુતભાર દીઠ થયેલું કાર્ય હોવાથી,
$\varepsilon = \frac{W}{q} = \frac{qvBl}{q} = Blv$.
આ સમીકરણ ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં સળિયા $PQ$ ની ગતિને કારણે તેમાં પ્રેરિત થતું $emf$ આપે છે.

Explore More

Similar Questions

જો $40 \ cm$ લાંબા $24$ ધાતુના આરા (spokes) ધરાવતું એક પૈડું પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રના સમક્ષિતિજ ઘટકને લંબ સમતલમાં $180 \ rev/min$ ની ઝડપે ફેરવવામાં આવે, તો પૈડાની ધરી અને રીમ વચ્ચે ઉદ્ભવતું emf $E$ છે। જો આરાની સંખ્યા $12$ કરવામાં આવે અને પૈડાને તે જ ક્ષેત્રમાં $90 \ rev/min$ ની ઝડપે ફેરવવામાં આવે, તો ઉદ્ભવતું emf કેટલું હશે?

$n$ આંટા અને $A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતી એક કોઇલની અક્ષ ચુંબકીય ક્ષેત્રને સમાંતર રાખવામાં આવી છે. જો કોઇલને $180^o$ જેટલી ફેરવવામાં આવે,તો પરિપથમાં ઉદ્ભવતો વિદ્યુતભાર $Q$ છે. જો પરિપથનો અવરોધ $R$ હોય,તો ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?

આકૃતિમાં એક ધાતુનો સળિયો $PQ$ દર્શાવેલ છે જે લીસી પાટાઓ $AB$ પર સ્થિત છે અને કાયમી ચુંબકના ધ્રુવો વચ્ચે મૂકવામાં આવ્યો છે. પાટાઓ,સળિયો અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર ત્રણ પરસ્પર લંબ દિશાઓમાં છે. એક ગેલ્વેનોમીટર $G$ સ્વીચ $K$ દ્વારા પાટાઓ સાથે જોડાયેલ છે. સળિયાની લંબાઈ $= 15 \; cm$,$B = 0.50 \; T$,સળિયા ધરાવતા બંધ લૂપનો અવરોધ $= 9.0 \; m\Omega$. ક્ષેત્ર સમાન છે તેમ ધારો.
$(a)$ ધારો કે $K$ ખુલ્લી છે અને સળિયો $12 \; cm \; s^{-1}$ ની ઝડપે દર્શાવેલ દિશામાં ગતિ કરે છે. પ્રેરિત $emf$ ની ધ્રુવીયતા અને મૂલ્ય જણાવો.
$(b)$ જ્યારે $K$ ખુલ્લી હોય ત્યારે શું સળિયાના છેડાઓ પર વધારાનો વીજભાર જમા થાય છે? જો $K$ બંધ હોય તો શું થાય?
$(c)$ જ્યારે $K$ ખુલ્લી હોય અને સળિયો સમાન ગતિ કરતો હોય,ત્યારે સળિયા $PQ$ માં રહેલા ઇલેક્ટ્રોન પર કોઈ ચોખ્ખું બળ લાગતું નથી,ભલે તેઓ સળિયાની ગતિને કારણે ચુંબકીય બળ અનુભવતા હોય. સમજાવો.
$(d)$ જ્યારે $K$ બંધ હોય ત્યારે સળિયા પર લાગતું અવરોધક બળ કેટલું છે?
$(e)$ જ્યારે $K$ બંધ હોય ત્યારે સળિયાને તે જ ઝડપે $(= 12 \; cm \; s^{-1})$ ગતિશીલ રાખવા માટે (બાહ્ય એજન્ટ દ્વારા) કેટલી પાવરની જરૂર પડે છે? જ્યારે $K$ ખુલ્લી હોય ત્યારે કેટલી પાવરની જરૂર પડે છે?
$(f)$ બંધ સર્કિટમાં ગરમી તરીકે કેટલી પાવરનો વ્યય થાય છે? આ પાવરનો સ્ત્રોત શું છે?
$(g)$ જો ચુંબકીય ક્ષેત્ર લંબ હોવાને બદલે પાટાઓને સમાંતર હોય,તો ગતિશીલ સળિયામાં પ્રેરિત $emf$ કેટલું હશે?

$m$ દળ,$R$ અવરોધ અને $a$ બાજુ ધરાવતી એક ચોરસ આકારની વાયરની લૂપ $v_{0}$ ઝડપથી $X$-અક્ષને સમાંતર ગતિ કરે છે અને સમાન ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B$ ના વિસ્તારમાં પ્રવેશે છે,જે લૂપના સમતલને લંબ છે. ક્ષેત્રમાં અંતર $x$ $(x < a)$ સાથે લૂપની ઝડપ કેવી રીતે બદલાય છે?

$3 \ m$ લંબાઈનો એક વાહક $10^{-3} \ T$ ના ચુંબકીય ક્ષેત્રને લંબરૂપે $10^2 \ m/s$ ની ઝડપથી ગતિ કરે છે. તો વાહકના છેડાઓ વચ્ચે ઉત્પન્ન થતું $e.m.f.$ ........ $V$ હશે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo