Class 11PhysicsOscillationsDifferent types of oscillations (Free, Damped, Forced Oscillation and Resonance)
Easyઅનુનાદ (resonance) સમજવા માટે પાંચ લોલકોના દોલનોનો પ્રયોગ વર્ણવો.
(N/A) આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક સામાન્ય દોરી પર લટકાવેલા વિવિધ લંબાઈના પાંચ સાદા લોલકોનો સેટ ધ્યાનમાં લો.
લોલક-$1$ અને $4$ સમાન લંબાઈના છે અને બાકીના લોલકોની લંબાઈ અલગ-અલગ છે. ધારો કે આપણે લોલક-$1$ ને ગતિમાં લાવીએ છીએ. આ લોલકમાંથી ઉર્જા જોડાણ કરતી દોરી દ્વારા અન્ય લોલકોમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે અને તેઓ દોલન કરવાનું શરૂ કરે છે.
લોલક-$2$,$3$ અને $5$ શરૂઆતમાં તેમની પોતાની પ્રાકૃતિક આવૃત્તિ અને અલગ-અલગ કંપવિસ્તાર સાથે દોલન કરવાનું શરૂ કરે છે,પરંતુ આ ગતિ ધીમે ધીમે અવમંદિત (damped) થાય છે અને ટકી શકતી નથી. તેમની દોલન આવૃત્તિઓ ધીમે ધીમે બદલાય છે અને અંતે તેઓ લોલક-$1$ ની આવૃત્તિ (ચાલક બળની આવૃત્તિ) સાથે દોલન કરે છે,પરંતુ અલગ-અલગ કંપવિસ્તાર સાથે.
લોલક-$4$ આ અન્ય લોલકોથી વિપરીત વર્તે છે. તેની લંબાઈ લોલક-$1$ જેટલી જ હોવાથી,તેની પ્રાકૃતિક આવૃત્તિ પણ સમાન હોય છે. તે લોલક-$1$ ની સમાન આવૃત્તિ સાથે દોલન કરે છે અને તેનો કંપવિસ્તાર ધીમે ધીમે વધે છે અને ખૂબ મોટો થઈ જાય છે. આ ઘટનાને અનુનાદ (resonance) કહેવાય છે.
સામાન્ય રીતે,એક તંત્રને ઘણી પ્રાકૃતિક આવૃત્તિઓ હોઈ શકે છે,ઉદાહરણ તરીકે,કંપન કરતી દોરીઓ,હવાનો સ્તંભ વગેરે.
લોલક-$1$ અને $4$ સમાન લંબાઈના છે અને બાકીના લોલકોની લંબાઈ અલગ-અલગ છે. ધારો કે આપણે લોલક-$1$ ને ગતિમાં લાવીએ છીએ. આ લોલકમાંથી ઉર્જા જોડાણ કરતી દોરી દ્વારા અન્ય લોલકોમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે અને તેઓ દોલન કરવાનું શરૂ કરે છે.
લોલક-$2$,$3$ અને $5$ શરૂઆતમાં તેમની પોતાની પ્રાકૃતિક આવૃત્તિ અને અલગ-અલગ કંપવિસ્તાર સાથે દોલન કરવાનું શરૂ કરે છે,પરંતુ આ ગતિ ધીમે ધીમે અવમંદિત (damped) થાય છે અને ટકી શકતી નથી. તેમની દોલન આવૃત્તિઓ ધીમે ધીમે બદલાય છે અને અંતે તેઓ લોલક-$1$ ની આવૃત્તિ (ચાલક બળની આવૃત્તિ) સાથે દોલન કરે છે,પરંતુ અલગ-અલગ કંપવિસ્તાર સાથે.
લોલક-$4$ આ અન્ય લોલકોથી વિપરીત વર્તે છે. તેની લંબાઈ લોલક-$1$ જેટલી જ હોવાથી,તેની પ્રાકૃતિક આવૃત્તિ પણ સમાન હોય છે. તે લોલક-$1$ ની સમાન આવૃત્તિ સાથે દોલન કરે છે અને તેનો કંપવિસ્તાર ધીમે ધીમે વધે છે અને ખૂબ મોટો થઈ જાય છે. આ ઘટનાને અનુનાદ (resonance) કહેવાય છે.
સામાન્ય રીતે,એક તંત્રને ઘણી પ્રાકૃતિક આવૃત્તિઓ હોઈ શકે છે,ઉદાહરણ તરીકે,કંપન કરતી દોરીઓ,હવાનો સ્તંભ વગેરે.
Explore More
Similar Questions
એક ડેમ્પ્ડ હાર્મોનિક ઓસિલેટરનું સ્થાનાંતર $x(t) = e^{-0.1 t} \cos(10 \pi t + \varphi)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. અહીં $t$ સેકન્ડમાં છે. તેના કંપનનો કંપવિસ્તાર તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના અડધા સુધી ઘટવા માટે લાગતો સમય આશરે કેટલો હશે ($s$ માં)?
જ્યારે $\omega$ કોણીય આવૃત્તિ ધરાવતી સિસ્ટમ પર $\omega_d$ કોણીય આવૃત્તિ ધરાવતું બાહ્ય બળ લાગે છે,ત્યારે સિસ્ટમ $\omega_d$ કોણીય આવૃત્તિ સાથે દોલનો કરે છે. દોલનોનો કંપવિસ્તાર મહત્તમ હોવાની શરત શું છે?
એક ડેમ્પ્ડ હાર્મોનિક ઓસિલેટરનો કંપવિસ્તાર $3 \ s$ માં અડધો થઈ જાય છે અને પછીની $6 \ s$ માં તે પ્રારંભિક કંપવિસ્તારના $1/x$ જેટલો થઈ જશે,જ્યાં $x$ શું છે?
Difficult
View Solutionએક ડેમ્પ્ડ ઓસિલેટરનો કંપવિસ્તાર $5 \ s$ માં તેના મૂળ મૂલ્યના $0.9$ ગણો થઈ જાય છે. બીજા $10 \ s$ પછી તે તેના મૂળ મૂલ્યના $\alpha$ ગણો થઈ જશે,જ્યાં $\alpha$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે?
$m$ દળનો એક બ્લોક $k$ બળ અચળાંક ધરાવતી હલકી સ્પ્રિંગ સાથે જોડાયેલ છે. આ તંત્રને $b$ અવમંદન અચળાંક ધરાવતા માધ્યમમાં મૂકવામાં આવે છે. બ્લોકના સ્થાનાંતર,પ્રવેગ અને ઉર્જાના તત્કાલિન મૂલ્યો અનુક્રમે $x, a$ અને $E$ છે. દોલનનો પ્રારંભિક કંપવિસ્તાર $A$ છે અને $\omega^{\prime}$ એ દોલનોની કોણીય આવૃત્તિ છે. અવમંદિત દોલનો સાથે સંબંધિત ખોટું સમીકરણ કયું છે?
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo