સમય સાથે બદલાતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકાયેલા સ્થિર વાહકમાં $emf$ પ્રેરિત થાય છે,તે હકીકત પરથી આપણે કયો નિષ્કર્ષ મેળવી શકીએ? પ્રેરિત વિદ્યુતક્ષેત્રના લક્ષણોની ચર્ચા કરો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ફેરાડેએ અસંખ્ય પ્રયોગો દ્વારા સાબિત કર્યું કે જ્યારે વાહક સ્થિર હોય અને ચુંબકીય ક્ષેત્ર બદલાતું હોય ત્યારે $emf$ પ્રેરિત થાય છે.
સ્થિર વાહકના કિસ્સામાં,તેના પર લાગતું બળ $\overrightarrow{F} = q[\overrightarrow{E} + (\vec{v} \times \overrightarrow{B})]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
વાહક સ્થિર હોવાથી,$\vec{v} = 0$,તેથી બળ $\overrightarrow{F} = q\overrightarrow{E}$ થાય છે.
આમ,વિદ્યુતભાર પર લાગતું કોઈપણ બળ માત્ર વિદ્યુતક્ષેત્ર $\overrightarrow{E}$ ને કારણે જ હોવું જોઈએ.
તેથી,પ્રેરિત $emf$ અથવા પ્રેરિત પ્રવાહના અસ્તિત્વને સમજાવવા માટે,આપણે એ નિષ્કર્ષ પર આવવું જોઈએ કે સમય સાથે બદલાતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર વિદ્યુતક્ષેત્ર ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રેરિત વિદ્યુતક્ષેત્રના લક્ષણો:
$1$. સ્થિર વિદ્યુતભારો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વિદ્યુતક્ષેત્ર (જે સંરક્ષી છે) થી વિપરીત,સમય સાથે બદલાતા ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પ્રેરિત વિદ્યુતક્ષેત્ર અસંરક્ષી હોય છે.
$2$. પ્રેરિત વિદ્યુતક્ષેત્રની ક્ષેત્રરેખાઓ બંધ ગાળાઓ રચે છે.
$3$. તે સ્થિર વિદ્યુતભારો પર બળ લગાડે છે,જે સ્થિર વાહકમાં પ્રેરિત $emf$ નું મૂળ કારણ છે.

Explore More

Similar Questions

એક અવાહક રીંગ (દળ $m$,ત્રિજ્યા $r$,વિદ્યુતભાર $Q$) ને ખરબચડી આડી સપાટી પર ટ્રાન્સવર્સ ચુંબકીય ક્ષેત્ર ધરાવતા વિસ્તારમાં મૂકવામાં આવી છે. ચુંબકીય ક્ષેત્ર સમય સાથે $R = dB/dt$ ના દરે વધી રહ્યું છે. જો સપાટી અને રીંગ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ હોય,તો રીંગ સંતુલનમાં રહે તે માટે $\mu$ નું મૂલ્ય કોના કરતા વધારે હોવું જોઈએ?

એક અનંત લંબાઈનો તાર ધ્યાનમાં લો જેમાંથી $I(t)$ વિદ્યુતપ્રવાહ વહે છે,જ્યાં $\frac{dI}{dt} = \lambda = \text{અચળ}$ છે. જો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ લંબચોરસ લૂપ $ABCD$ નો અવરોધ $R$ હોય,તો તેમાં ઉત્પન્ન થતો વિદ્યુતપ્રવાહ શોધો.

Difficult
View Solution

સમય સાથે બદલાતું ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B(t)$ એ '$a$' ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર વિસ્તારમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ કાગળના સમતલની અંદરની તરફ છે. વર્તુળાકાર વિસ્તારના કેન્દ્રથી '$r$' $(r > a)$ અંતરે આવેલા બિંદુ '$P$' પર પ્રેરિત વિદ્યુતક્ષેત્રનું મૂલ્ય કેટલું હશે?

$2 \text{ cm}$ બાજુવાળો એક ચોરસ લૂપ $B = 0.4 \sin(300t) \text{ T}$ મૂલ્ય ધરાવતા સમય સાથે બદલાતા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં મૂકવામાં આવે છે. લૂપના સમતલનો લંબ ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે. લૂપમાં ઉત્પન્ન થતું મહત્તમ પ્રેરિત emf . . . . . . $\text{mV}$ છે.

પાતળા તારથી બનેલા એક વાહક વર્તુળાકાર લૂપનું ક્ષેત્રફળ $3.5 \times 10^{-3} \, m^2$ અને અવરોધ $10 \, \Omega$ છે. તેને સમય પર આધારિત ચુંબકીય ક્ષેત્ર $B(t) = (0.4 \, T) \sin(50 \pi t)$ ને લંબ રૂપે મૂકવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્ર અવકાશમાં સમાન છે. $t = 0 \, s$ થી $t = 10 \, ms$ ના સમયગાળા દરમિયાન લૂપમાંથી વહેતો કુલ વિદ્યુતભાર આશરે .......$mC$ છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo