Mix Examples- Organisms and Populations Questions in Gujarati

(D) વસ્તીનો અભ્યાસ,જેને ઘણીવાર ડેમોગ્રાફી (જનસંખ્યા વિજ્ઞાન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે માનવ સમાજના વિવિધ પાસાઓને સમજવા માટે આવશ્યક છે.
તેમાં વસ્તી વૃદ્ધિના દરનું વિશ્લેષણ સામેલ છે,જે ભવિષ્યના વલણોની આગાહી કરવામાં મદદ કરે છે.
તેમાં વિવિધ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં લોકોના વિતરણનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
તેમાં સંસાધનોના ઉપયોગને સમજવા માટે વસ્તી ગીચતાની ગણતરીનો સમાવેશ થાય છે.
વધુમાં,તે અનિયંત્રિત વસ્તી વૃદ્ધિના પરિણામો અને આયોજિત પરિવારની વ્યૂહરચનાઓ અમલમાં મૂકવાના ફાયદાઓનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ઉલ્લેખિત તમામ પાસાઓ વસ્તી અભ્યાસના મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે.

(C) $1991$ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ,નાગાલેન્ડે $56.86\%$ નો સૌથી વધુ વસ્તી વૃદ્ધિ દર નોંધાવ્યો હતો.
$2001$ ની વસ્તી ગણતરીમાં,નાગાલેન્ડ માટે વૃદ્ધિ દર $64.41\%$ નોંધાયો હતો.

(D) સર્વાહારી એ એવો સજીવ છે જે ખોરાક તરીકે વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ બંનેનો ઉપયોગ કરે છે.
$A$. દેડકો: માંસાહારી (કીટકભક્ષી).
$B$. સિંહ: માંસાહારી.
$C$. હરણ: તૃણાહારી.
$D$. માણસ: સર્વાહારી,કારણ કે મનુષ્યો વનસ્પતિજન્ય ખોરાક અને પ્રાણીજન્ય ઉત્પાદનો બંનેનું સેવન કરે છે.

(C) જૈવિક સંગઠનમાં, સ્તરોને તેમના ભૌતિક અસ્તિત્વ અને માપના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।
$\text{અંગતંત્રો}$ એ ભૌતિક અને સ્પષ્ટ જૈવિક એકમો છે જે સજીવની અંદર સાથે મળીને કાર્ય કરતા અંગોના બનેલા હોય છે।
તેની સામે, $\text{ભૂદ્રશ્ય}$, $\text{વસ્તીઓ}$ અને $\text{સમુદાય}$ એ પારિસ્થિતિક સ્તરો છે જે ઘણીવાર સંકલ્પનાત્મક અથવા અમૂર્ત રચનાઓ ગણાય છે, જેનો ઉપયોગ અવકાશ અને સમય દરમિયાન આંતરક્રિયાઓ અને વિતરણનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે, ન કે અંગતંત્રની જેમ નિશ્ચિત કદ ધરાવતી ભૌતિક વસ્તુઓ તરીકે।

(D) મૃત્યુ એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે નિવસનતંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$1$. તે કાર્બનિક દ્રવ્યોનું વિઘટન કરીને પોષક તત્વોનું પુનઃચક્રીયકરણ (recycling) સુનિશ્ચિત કરે છે,જેથી તત્વો અન્ય સજીવો માટે ઉપલબ્ધ બને છે.
$2$. તે નિવાસસ્થાનમાં વિવિધ જાતિઓની વસ્તીનું કદ નિયંત્રિત કરીને નિવસનતંત્રનું સંતુલન જાળવવામાં પણ મદદ કરે છે.
તેથી,વિધાન $(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.

(A) સાચો જવાબ $(A)$ છે.
$(i)$ નિયંત્રક (regulator) દર્શાવે છે: આ સજીવો બાહ્ય પર્યાવરણમાં ફેરફાર હોવા છતાં આંતરિક પર્યાવરણ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખે છે.
$(ii)$ અનુકૂલિત (conformer) દર્શાવે છે: આ સજીવો સ્થિર આંતરિક પર્યાવરણ જાળવી શકતા નથી; તેમના શરીરની આંતરિક સ્થિતિ બાહ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓના સીધા પ્રમાણમાં બદલાય છે.
$(iii)$ આંશિક નિયંત્રક (partial regulator) દર્શાવે છે: આ સજીવો તેમના આંતરિક પર્યાવરણને માત્ર મર્યાદિત પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ સુધી જ નિયંત્રિત કરી શકે છે,જેની બહાર તેઓ અનુકૂલિત (conformer) તરીકે વર્તે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. પહોળા પાયાવાળો વય-જાતિ પિરામિડ ઝડપથી વધતી વસ્તી સૂચવે છે,કારણ કે તે પ્રજનન-પૂર્વ વય જૂથ ($0-9$ વર્ષ) માં વ્યક્તિઓનું ઊંચું પ્રમાણ દર્શાવે છે.
$2$. બંને પિરામિડની સરખામણી કરતા,પિરામિડ $B$ નો પાયો પિરામિડ $A$ ની સરખામણીમાં વધુ પહોળો છે. આ સૂચવે છે કે પિરામિડ $B$ એ $20$ વર્ષ પહેલાની (અગાઉની સ્થિતિ) વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યારે વૃદ્ધિ દર ઊંચો હતો.
$3$. પિરામિડ $A$ નો પાયો $B$ ની સરખામણીમાં પ્રમાણમાં સાંકડો છે,જે સૌથી નાની વયના જૂથના પ્રમાણમાં ઘટાડો સૂચવે છે. આ $20$ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન વસ્તી વૃદ્ધિ ઘટાડવા માટે લેવાયેલા પગલાંની અસર દર્શાવે છે.
$4$. તેથી,$A$ એ વધુ તાજેતરનો પિરામિડ છે,અને તે $B$ ની સરખામણીમાં વૃદ્ધિ દરમાં થોડો ઘટાડો દર્શાવે છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A.$ અળસિયું એ મૃતોપજીવી છે, કારણ કે તે સડતા કાર્બનિક પદાર્થો પર ખોરાક મેળવે છે $(A-ii)$.
$B.$ અનુક્રમણ એ સમુદાયના વિકાસની પ્રક્રિયા છે, અને પાયોનિયર જાતિઓ એ ઉજ્જડ વિસ્તારમાં વસવાટ કરનાર પ્રથમ સજીવો છે $(B-i)$.
$C.$ નિવસનતંત્ર સેવા એ મનુષ્યોને નિવસનતંત્રમાંથી મળતા લાભોનો સંદર્ભ આપે છે, જેમ કે પરાગનયન $(C-iv)$.
$D.$ વસ્તી વૃદ્ધિ એ જન્મદર અને મૃત્યુદર જેવા પરિબળો દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે $(D-iii)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-ii, B-i, C-iv, D-iii$ છે.

(D) સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ રીંછ કઠોર ઠંડા હવામાનથી બચવા માટે $hibernation$ (શિયાળુ નિદ્રા) માં જાય છે.
$(2)$ અહીં વપરાતો શબ્દ $escape$ (બચવું) છે.
$(3)$ પહોળા પાયાવાળો શંકુ આકારનો વય પિરામિડ યુવાન વ્યક્તિઓની મોટી સંખ્યા સૂચવે છે,જે $expanding$ (વધતી) વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
$(4)$ અંજીરના ફૂલનું પરાગનયન કરતી ભમરી એ $mutualism$ (સહજીવન) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$(5)$ પ્રજાતિઓની સમૃદ્ધિ અને સ્થાનિક પ્રજાતિઓની વધુ સંખ્યા ધરાવતા વિસ્તારને $biodiversity hotspot$ (જૈવવિવિધતા હોટસ્પોટ) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $(D)$ સાચો જવાબ છે.

(D) અજૈવિક પરિબળો સામે સજીવોના પ્રતિચારના આલેખકીય નિરૂપણમાં:
- $(a)$ 'અનુકૂલક' (Conformer) દર્શાવે છે,કારણ કે આંતરિક શરીરનું વાતાવરણ બાહ્ય અજૈવિક વાતાવરણના સીધા પ્રમાણમાં બદલાય છે.
- $(b)$ 'નિયામક' (Regulator) દર્શાવે છે,કારણ કે સજીવ બાહ્ય વાતાવરણમાં ફેરફાર હોવા છતાં સ્થિર આંતરિક વાતાવરણ જાળવી રાખે છે.
- $(c)$ 'આંશિક નિયામક' (Partial regulator) દર્શાવે છે,કારણ કે સજીવ તેના આંતરિક વાતાવરણનું નિયમન માત્ર એક ચોક્કસ મર્યાદા સુધી જ કરી શકે છે,ત્યારબાદ તે બાહ્ય વાતાવરણ સાથે અનુકૂલન સાધે છે.

(B) વિધાન $X$ ખોટું છે કારણ કે ઊંડા સમુદ્રી હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ અત્યંત ઊંચા તાપમાન માટે જાણીતા છે,જે ઘણીવાર $300^{\circ}C$ થી $400^{\circ}C$ થી પણ વધુ હોય છે,$25^{\circ}C$ થી $30^{\circ}C$ નહીં.
વિધાન $Y$ ખોટું છે કારણ કે સરીસૃપ અને ઉભયજીવી પ્રાણીઓ બાહ્ય-તાપી (ectotherms) છે અને સામાન્ય રીતે સ્ટેનોથર્મલ (મર્યાદિત તાપમાન સહન કરનાર) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તાપમાનની ખૂબ જ સાંકડી શ્રેણી સહન કરી શકે છે. યુરીથર્મલ સજીવો તે છે જે તાપમાનની વિશાળ શ્રેણી સહન કરી શકે છે.

(A) આપેલ આકૃતિ ધોરણ $12$ ના $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલ સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન ($y$-અક્ષ) અને સરેરાશ વાર્ષિક વરસાદ ($x$-અક્ષ) પર આધારિત પ્રમાણિત બાયોમ વિતરણ આલેખ છે.
આલેખનું વિશ્લેષણ કરતા:
$1$. $X$ તરીકે દર્શાવેલ વિસ્તાર 'સમશીતોષ્ણ જંગલ' (temperate forest) બાયોમ સાથે સુસંગત છે,જેમાં સામાન્ય રીતે મધ્યમ તાપમાન અને વરસાદનું પ્રમાણ હોય છે.
$2$. $Y$ તરીકે દર્શાવેલ વિસ્તાર 'ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલ' (tropical forest) બાયોમ સાથે સુસંગત છે,જે ઉચ્ચ સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન અને વધુ વરસાદ દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $X$ = સમશીતોષ્ણ જંગલ અને $Y$ = ઉષ્ણકટિબંધીય જંગલ છે.

(A) વય પિરામિડમાં,પહોળો આધાર યુવાન વ્યક્તિઓ (પ્રજનન પૂર્વેની વય) નું ઊંચું પ્રમાણ સૂચવે છે,જે ઝડપથી વધતી વસતિ દર્શાવે છે.
પિરામિડ $B$ નો આધાર પિરામિડ $A$ ની સરખામણીમાં ખૂબ જ પહોળો છે,જે દર્શાવે છે કે $B$ એ ઊંચા વૃદ્ધિ દરવાળી વસતિ (વસ્તી વિષયક સંક્રમણનો અગાઉનો તબક્કો) દર્શાવે છે.
પિરામિડ $A$ નો આધાર પ્રમાણમાં સાંકડો છે,જે યુવાન વ્યક્તિઓના પ્રમાણમાં ઘટાડો સૂચવે છે,જેનો અર્થ છે કે વસતિ વધુ સ્થાયી અથવા ધીમા વૃદ્ધિ દર તરફ આગળ વધી રહી છે (વધુ આધુનિક તબક્કો).
તેથી,$B$ ની સરખામણીમાં $A$ વધુ આધુનિક વસતિ માળખું દર્શાવે છે.

(B) આપેલ આલેખમાં:
$i$ એ 'નિયામક' (Regulators) દર્શાવે છે કારણ કે તેઓ બાહ્ય ફેરફારોને ધ્યાનમાં લીધા વિના આંતરિક વાતાવરણને સ્થિર રાખે છે.
$ii$ એ 'રૂઢિઅનુસરતાં' (Conformers) દર્શાવે છે કારણ કે તેમનું આંતરિક શરીરનું વાતાવરણ બાહ્ય વાતાવરણના પ્રમાણમાં સીધું બદલાય છે.
$iii$ એ 'અંશતઃ નિયામક' (Partial regulators) દર્શાવે છે કારણ કે તેઓ તેમના આંતરિક વાતાવરણને માત્ર બાહ્ય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓની ચોક્કસ મર્યાદા સુધી જ નિયંત્રિત કરી શકે છે,જેની આગળ તેઓ રૂઢિઅનુસરતાં બની જાય છે.

(A) આપેલ વય પિરામિડ પ્રજનન વય અને પશ્ચ-પ્રજનન વય જૂથોની સરખામણીમાં પૂર્વ-પ્રજનન વ્યક્તિઓનો સાંકડો આધાર દર્શાવે છે.
આ આકાર સૂચવે છે કે યુવાન વ્યક્તિઓની સંખ્યા વૃદ્ધ વ્યક્તિઓની સંખ્યા કરતા ઓછી છે.
આ પ્રકારની રચના ઘટતી જતી વસતિની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં જન્મ દર મૃત્યુ દર કરતા ઓછો હોય છે.

(A) આપેલા આલેખમાં,$x$-અક્ષ બાહ્ય સ્તર અને $y$-અક્ષ સજીવોનું આંતરિક સ્તર દર્શાવે છે.
રેખા $a$ બાહ્ય સ્તરમાં ફેરફાર હોવા છતાં આંતરિક સ્તર અચળ રાખે છે,જે નિયામક (regulator) દર્શાવે છે.
રેખા $b$ દર્શાવે છે કે આંતરિક સ્તર બાહ્ય સ્તરના પ્રમાણમાં સીધું બદલાય છે,જે અનુવર્તી (conformer) દર્શાવે છે.
રેખા $c$ દર્શાવે છે કે સજીવ તેના આંતરિક સ્તરનું નિયમન માત્ર એક ચોક્કસ મર્યાદા સુધી જ કરી શકે છે,ત્યારબાદ તે બાહ્ય પર્યાવરણને અનુરૂપ થઈ જાય છે,જે આંશિક નિયામક (partial regulator) દર્શાવે છે.
આમ,$a$ એ નિયામક છે,$b$ એ અનુવર્તી છે અને $c$ એ આંશિક નિયામક છે.

(N/A) આકૃતિ $I$: તે એક જ વસ્તી (population) દર્શાવે છે જ્યાં તમામ સજીવો એક જ જાતિના છે,એટલે કે $A$. આ સજીવો એકબીજા સાથે અને તેમના પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે,જેને આંતર-જાતીય (intraspecific) આંતરક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આકૃતિ $II$: તે એક સમુદાય (community) દર્શાવે છે જેમાં $A, B$ અને $C$ જાતિની ત્રણ વસ્તીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ વસ્તીઓ એકબીજા સાથે અને તેમના પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે,જેને આંતર-જાતીય (interspecific) આંતરક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આકૃતિ $III$: તે એક જીવમ (biome) દર્શાવે છે. તેમાં અનેક સમુદાયો (વર્તુળો દ્વારા દર્શાવેલ) છે જે વિકાસ અથવા નિવસનતંત્રના ઉત્તરાધિકારના વિવિધ તબક્કાઓમાં છે. આ તમામ સમુદાયો એક જ પર્યાવરણમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને એકબીજા સાથે તથા તેમના આસપાસના વાતાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.

(A-IV, B-II, C-I, D-III) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ અળસિયું એ મૃતોપજીવી છે,જે મૃત દ્રવ્યોના વિઘટનમાં મદદ કરે છે $(a-iv)$.
$(b)$ અનુક્રમણમાં પાયાની જાતિઓ (pioneer species) નો સમાવેશ થાય છે જે ઉજ્જડ વિસ્તારમાં વસવાટ કરે છે $(b-ii)$.
$(c)$ વસ્તી વધારો સીધો જન્મદર દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે $(c-i)$.
$(d)$ નિવસનતંત્રીય સેવાઓમાં પરાગનયન જેવી પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે જે નિવસનતંત્ર દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે $(d-iii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a-iv, b-ii, c-i, d-iii)$ છે.

(C) સજીવો હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવી રાખવા માટે તણાવપૂર્ણ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ સામે વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$1$. સ્થળાંતરણ: સજીવો તણાવપૂર્ણ નિવાસસ્થાનમાંથી કામચલાઉ ધોરણે વધુ અનુકૂળ વિસ્તારમાં જાય છે અને તણાવપૂર્ણ સમયગાળો પૂરો થયા પછી પાછા ફરે છે (દા.ત.,પક્ષીઓનું સ્થળાંતરણ).
$2$. સુષુપ્તા: સજીવો પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે જાડી દીવાલવાળા બીજાણુઓ (બેક્ટેરિયા,ફૂગ અને નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં) બનાવે છે અથવા સુષુપ્તા/શિયાળુ નિદ્રા/ઉનાળુ નિદ્રા (પ્રાણીઓમાં) જેવી અવસ્થાઓ ધારણ કરે છે.
આમ,સ્થળાંતરણ અને સુષુપ્તા બંને સજીવો દ્વારા તણાવનો સામનો કરવા માટે વપરાતી વ્યૂહરચનાઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $A$ અને $B$ બંને છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વય પિરામિડનો આધાર સાંકડો છે,જે સૂચવે છે કે પ્રજનનક્ષમ અને પશ્ચ-પ્રજનનક્ષમ વય જૂથોની તુલનામાં પૂર્વ-પ્રજનનક્ષમ વય જૂથમાં વ્યક્તિઓની સંખ્યા ઓછી છે. આ પ્રકારનો પિરામિડ ઘટતી વસ્તીનું લક્ષણ છે,જ્યાં જન્મ દર મૃત્યુ દર કરતા ઓછો હોય છે,જેના પરિણામે સમય જતાં વસ્તીનું કદ ઘટે છે.

(D) વસ્તીના લક્ષણો એવા ગુણધર્મો છે જે વિવિધ પરિબળોને કારણે સમય જતાં બદલાતા રહે છે.
$1$. વસ્તીનું કદ (અથવા ઘનતા) એ સ્થિર માપદંડ નથી; તે જન્મ દર,મૃત્યુ દર,અંતઃસ્થળાંતર અને બહિઃસ્થળાંતરમાં થતા ફેરફારોને કારણે વધ-ઘટ પામે છે.
$2$. પરભક્ષણ દર પણ સ્થિર હોતો નથી કારણ કે તે શિકારની ઉપલબ્ધતા અને પરભક્ષીઓની ઘનતા પર આધાર રાખે છે,જે સમય સાથે બદલાય છે.
$3$. વૃદ્ધિ દર એ એક તારવેલું માપદંડ છે જે ઉપર જણાવેલ પરિબળો પર આધાર રાખે છે અને તે પણ ગતિશીલ છે.
આમ,વસ્તીનું કદ અને પરભક્ષણ દર બંને ગતિશીલ હોવાથી અને સ્થિર ન હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ પરસ્પરતા એ $(+ , +)$ પ્રકારની આંતરક્રિયા છે જેમાં બંને જાતિઓને લાભ થાય છે,તેથી તે લાભદાયક આંતરક્રિયા $(iii)$ છે.
$(b)$ ઓર્કિડ એ એક અધિપાદપ (epiphyte) છે જે યજમાન વનસ્પતિને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર તેના પર ઉગે છે,જે સહભોજિત્વ $(iv)$ દર્શાવે છે.
$(c)$ પરોપજીવન એ $(+ , -)$ પ્રકારની આંતરક્રિયા છે જેમાં પરોપજીવીને લાભ થાય છે અને યજમાનને નુકસાન થાય છે,જેને નકારાત્મક આંતરક્રિયા $(ii)$ ગણવામાં આવે છે.
$(d)$ સ્પર્ધા એ $(- , -)$ પ્રકારની આંતરક્રિયા છે જેમાં બંને જાતિઓને નુકસાન થાય છે,અને તે જૈવવિકાસનું અસરકારક સક્ષમ બળ $(i)$ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રાકૃતિક પસંદગીને પ્રેરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a-iii), (b-iv), (c-ii), (d-i)$ છે.

(B) વિધાન $(1)$ સાચું છે: ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ મોડેલ $N_t = N_0 e^{rt}$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $N_t$ એ $t$ સમયે વસ્તી ગીચતા છે,$N_0$ એ શૂન્ય સમયે વસ્તી ગીચતા છે,$r$ એ કુદરતી વધારાનો આંતરિક દર છે અને $e$ એ પ્રાકૃતિક લઘુગણકનો આધાર છે.
વિધાન $(2)$ સાચું છે: વાંસ અને પેસિફિક સાલ્મન માછલી જેવા ઘણા સજીવો તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પ્રજનન કરે છે.
વિધાન $(3)$ ખોટું છે: પ્રતિજીવન (Amensalism) એવો આંતરસંબંધ છે જેમાં એક જાતિને નુકસાન $(-)$ થાય છે અને બીજી જાતિ અપ્રભાવિત $(0)$ રહે છે. વિધાનમાં એક જાતિને ફાયદો થાય છે તેમ કહેવાયું છે,જે ખોટું છે.
વિધાન $(4)$ સાચું છે: ગૌસના સ્પર્ધાત્મક નિષેધના સિદ્ધાંત મુજબ,સમાન સંસાધનો માટે સ્પર્ધા કરતી બે નજીકની સંબંધિત જાતિઓ અનિશ્ચિત સમય સુધી સાથે રહી શકતી નથી,અને સ્પર્ધાત્મક રીતે ચડિયાતી જાતિ અંતે ઉતરતી જાતિનો નાશ કરે છે.
તેથી,સત્યતા મૂલ્યોનો ક્રમ $T, T, F, T$ છે.

(D) આપેલ આકૃતિ એક એવું જંગલનું વાતાવરણ દર્શાવે છે જેની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં રહેલા વૃક્ષો દર વર્ષે તેમના પાંદડા ખેરવી નાખે છે,જે ભારતના પર્ણપાતી જંગલ (deciduous forest) જૈવ-વિસ્તારની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે. ભારતમાં ઉષ્ણકટિબંધીય પર્ણપાતી જંગલો સૌથી વધુ ફેલાયેલા છે,જેને ઘણીવાર ચોમાસુ જંગલો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ જંગલો $70$ થી $200$ સેમી વરસાદ ધરાવતા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) આપેલ વય પિરામિડ પૂર્વ-પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓનો પહોળો આધાર દર્શાવે છે,ત્યારબાદ સાંકડો પ્રજનનક્ષમ તબક્કો અને તેનાથી પણ સાંકડો પશ્ચ-પ્રજનનક્ષમ તબક્કો જોવા મળે છે.
આ ત્રિકોણાકાર આકાર સૂચવે છે કે પૂર્વ-પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓની સંખ્યા પ્રજનનક્ષમ અને પશ્ચ-પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓ કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
આ પ્રકારનું વિતરણ વધતી જતી વસ્તીની લાક્ષણિકતા છે,જ્યાં જન્મ દર ઊંચો હોય છે અને સમય જતાં વસ્તીનું કદ વધતું જાય છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: જન્મ દર અને મૃત્યુ દરને વસ્તીમાં માથાદીઠ જન્મ અને મૃત્યુ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: કોઈ જાતિના સજીવો સામાન્ય રીતે એકલવાયા રહેવાને બદલે સમૂહમાં અથવા વસ્તીમાં રહે છે.
વિધાન $III$ ખોટું છે: વસ્તીનું કદ એક ગતિશીલ ઘટના છે જે જન્મદર,મૃત્યુદર,સ્થળાંતર (ઇમિગ્રેશન) અને ઉત્પ્રવાસ (એમિગ્રેશન) જેવા પરિબળોને કારણે સતત બદલાતી રહે છે.
વિધાન $IV$ સાચું છે: વસ્તી વૃદ્ધિ પર વિવિધ પારિસ્થિતિક પરિબળોની સંયુક્ત અસર અંતે વસ્તી ગીચતા અથવા કદમાં થતા ફેરફારોમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
તેથી,વિધાન $I, II$ અને $IV$ સાચા છે.

(A) વસ્તી પરિસ્થિતિવિદ્યા એ સમજવા માટેનું માળખું પૂરું પાડે છે કે કેવી રીતે પરિસ્થિતિકીય પરિબળો વ્યક્તિઓના સમૂહમાં જનીનિક વિવિધતા અને ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયાઓને પ્રભાવિત કરે છે.
કુદરતી પસંદગી વસ્તીમાં હાજર રહેલી બાહ્ય સ્વરૂપની વિવિધતાઓ પર કાર્ય કરે છે,જે પેઢી દર પેઢી જનીન આવૃત્તિઓમાં ફેરફાર તરફ દોરી જાય છે,જે ઉત્ક્રાંતિની મૂળભૂત પદ્ધતિ છે.
ઉત્ક્રાંતિ સમય જતાં વસ્તીના જનીનિક બંધારણમાં ફેરફાર દ્વારા થાય છે,તેથી વસ્તી પરિસ્થિતિવિદ્યા એ ખરેખર પરિસ્થિતિવિદ્યા અને ઉત્ક્રાંતિ જીવવિજ્ઞાન વચ્ચેની એક મહત્વપૂર્ણ કડી છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(A) ઇકોટાઇપ્સ એ એક જાતિની વસ્તી છે જે ચોક્કસ સ્થાનિક પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ માટે અનુકૂલિત થયેલી હોય છે.
સ્થાનિક અનુકૂલનને કારણે તેઓ અલગ જિનોટાઇપ ધરાવતા હોવા છતાં,તેઓ એક જ જાતિના હોવાથી આંતર-પ્રજનન (interbreeding) કરી શકે છે.
આનું કારણ એ છે કે તેઓ તે જાતિના સમાન જનીન પૂલમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે વિવિધ રહેઠાણોમાં કુદરતી પસંદગી દ્વારા પસંદ કરાયેલ આનુવંશિક વિવિધતાઓના વિવિધ સંયોજનોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આમ,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે ઇકોટાઇપ્સ જિનોટાઇપિક તફાવતો હોવા છતાં આંતર-પ્રજનનક્ષમ રહે છે.

(B) નિવસનતંત્રમાં હોમિયોસ્ટેસિસ એટલે બાહ્ય ફેરફારો છતાં તંત્રનું આંતરિક સંતુલન જાળવી રાખવાની ક્ષમતા.
$1$. વહન ક્ષમતા એ પર્યાવરણ દ્વારા પોષી શકાતી મહત્તમ વસ્તીનું કદ દર્શાવે છે,જે એક નિયમનકારી પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. સ્વ-નિયમન અને ફીડબેક પદ્ધતિઓ (ધન અને ઋણ બંને) નિવસનતંત્રનું સંતુલન જાળવવા માટે આવશ્યક છે.
$3$. જૈવિક ક્ષમતા (Biotic potential) એ આદર્શ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં સજીવની મહત્તમ પ્રજનન ક્ષમતા છે. તે આંતરિક વૃદ્ધિ દર છે અને તે સીધી રીતે નિવસનતંત્રના હોમિયોસ્ટેસિસને જાળવવાની પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરતું નથી.

(B) એલનનો નિયમ જણાવે છે કે ઠંડા વાતાવરણમાં રહેતા સસ્તન પ્રાણીઓ સામાન્ય રીતે ગરમીનો વ્યય ઘટાડવા માટે ટૂંકા કાન અને અંગો ધરાવે છે,જેનું ઉદાહરણ ધ્રુવીય સીલ $(iv)$ છે.
$(b)$ દેહધાર્મિક અનુકૂલન: ઉત્તર અમેરિકાના રણમાં જોવા મળતો કાંગારુ ઉંદર $(i)$ તેની આંતરિક ચરબીના ઓક્સિડેશન દ્વારા તેની પાણીની તમામ જરૂરિયાતો પૂરી કરવા સક્ષમ છે,જે એક ઉત્તમ દેહધાર્મિક અનુકૂલન છે.
$(c)$ વર્તણૂકીય અનુકૂલન: રણની ગરોળી $(ii)$ જ્યારે ઠંડી હોય ત્યારે તડકામાં બેસીને અને જ્યારે ખૂબ ગરમી હોય ત્યારે છાયડામાં જઈને તેના શરીરનું તાપમાન જાળવે છે,જે એક વર્તણૂકીય પ્રતિભાવ છે.
$(d)$ જૈવરાસાયણિક અનુકૂલન: સમુદ્રમાં ખૂબ ઊંડે રહેતી માછલીઓ $(iii)$ અત્યંત ઊંચા દબાણની સ્થિતિમાં ટકી રહેવા માટે વિશિષ્ટ ઉત્સેચકો અને જૈવરાસાયણિક માર્ગો ધરાવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ થોર એ મરુદભિદ વનસ્પતિ છે,તેથી $(a-v)$.
$(b)$ છાયાપ્રિય વનસ્પતિઓને સાયઓફાઈટ્સ (Sciophytes) કહેવામાં આવે છે,તેથી $(b-vi)$.
$(c)$ ક્ષારોદભિદ વનસ્પતિઓ ક્ષારયુક્ત પર્યાવરણમાં ઉગે છે,તેથી $(c-iv)$.
$(d)$ ક્રસ્ટોઝ લાઈકેન એ ખુલ્લા ખડકો પર પ્રાથમિક અનુક્રમણનો અગ્રગામી સમુદાય છે,તેથી $(d-iii)$.
$(e)$ સહભોજિતા એ આંતરજાતીય આંતરક્રિયાનો એક પ્રકાર છે,તેથી $(e-ii)$.
$(f)$ રાઈઝોબિયમ એ કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓની મૂળ ગંડિકાઓમાં જોવા મળતા નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે,તેથી $(f-i)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a-v, b-vi, c-iv, d-iii, e-ii, f-i)$ છે.

(A) જૈવિક વ્યાખ્યાઓ મુજબ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ડાયાપોઝ: $(iii)$ વિકાસનો તાત્કાલિક વિરામ (મોટે ભાગે ઝૂપ્લેન્કટનમાં જોવા મળે છે).
$(b)$ શીતનિદ્રા: $(ii)$ શિયાળામાં નિષ્ક્રિય અવસ્થા (દા.ત.,રીંછ).
$(c)$ સુષુપ્ત અવસ્થા: $(iv)$ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં ચયાપચય ઘટેલી અવસ્થા (મોટે ભાગે બીજ/વનસ્પતિઓ માટે વપરાય છે).
$(d)$ ગ્રીષ્મનિદ્રા: $(i)$ ઉનાળામાં નિષ્ક્રિય અવસ્થા (દા.ત.,ગોકળગાય/માછલી).
તેથી,સાચો ક્રમ $(a-iii, b-ii, c-iv, d-i)$ છે.

(B) લોજિસ્ટિક વૃદ્ધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત હોય છે, જે સિગ્મોઇડ વળાંક તરફ દોરી જાય છે.
ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા અમર્યાદિત હોય છે, જે $J$-આકારના વળાંક તરફ દોરી જાય છે.
વિસ્તરતું વય પિરામિડ વધતી જતી વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યાં પ્રજનન પૂર્વેની વયના વ્યક્તિઓની ટકાવારી સૌથી વધુ હોય છે, ત્યારબાદ પ્રજનન અને પ્રજનન પછીની વયના જૂથો આવે છે.
સ્થિર વય પિરામિડ સ્થિર વસ્તી દર્શાવે છે જ્યાં પ્રજનન પૂર્વેના અને પ્રજનન વય જૂથના વ્યક્તિઓની ટકાવારી લગભગ સમાન હોય છે.
તેથી, સાચી જોડ $A-II, B-I, C-III, D-IV$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $J$-આકારનો વક્ર ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે,જે ત્યારે થાય છે જ્યારે સંસાધનો અમર્યાદિત હોય $(A-iv)$.
$2$. વર્હલ્સ્ટ-પર્લ લોજિસ્ટિક વૃદ્ધિ એ સિગ્મોઇડ વક્ર દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે $(B-i)$.
$3$. ગાલાપાગોસ ટાપુઓ પર એબિંગડન કાચબાનું વિલુપ્ત થવું એ બકરાઓ સાથે સમાન સંસાધનો માટેની સ્પર્ધાને કારણે થયું હતું $(C-iii)$.
$4$. પેસિફિક સૅલ્મોન માછલી અને વાંસ એ એવા સજીવોના ઉદાહરણો છે જે તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પ્રજનન કરે છે $(D-ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-(iv), B-(i), C-(iii), D-(ii)$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ જન્મદર (Natality) એ વસ્તીમાં જન્મ દર સૂચવે છે,જે $(III)$ સાથે સુસંગત છે.
$(B)$ ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ (Exponential growth) એ $\frac{dN}{dt} = rN$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જે $(I)$ સાથે સુસંગત છે.
$(C)$ મૃત્યુદર (Mortality) એ વસ્તીમાં મૃત્યુનો દર સૂચવે છે,જે $(II)$ સાથે સુસંગત છે.
$(D)$ લોજિસ્ટિક વૃદ્ધિ (Logistic growth) એ $\frac{dN}{dt} = rN \left[1 - \frac{N}{K}\right]$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જે $(IV)$ સાથે સુસંગત છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A) - (III), (B) - (I), (C) - (II), (D) - (IV)$ છે.

(A) પારિસ્થિતિકીય શ્રેણી નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે:
$a$. સજીવ: તે પારિસ્થિતિકીય શ્રેણીનો પાયાનો એકમ છે. તેથી,$a-iv$.
$b$. વસ્તી: તે ચોક્કસ વિસ્તારમાં વસતા સમાન જાતિના સજીવોનો સમૂહ છે. તેથી,$b-iii$.
$c$. સમુદાય: તે ચોક્કસ વિસ્તારમાં રહેતી વિવિધ જાતિઓની વસ્તીનો બનેલો છે. તેથી,$c-ii$.
$d$. જીવમ: તે ચોક્કસ આબોહવાકીય વિસ્તારની વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેથી,$d-i$.
તેથી,સાચી જોડ $a-iv, b-iii, c-ii, d-i$ છે.