અ Gujarati

Half Power Frequency , Quality Factor ,Resonance in AC Circuit Questions in Gujarati

Class 12 Physics · Alternating Current · Half Power Frequency , Quality Factor ,Resonance in AC Circuit

275+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 24 of 275 questions in Gujarati

251
MediumMCQ
$LCR$ સર્કિટમાં,કેપેસીટન્સને $C$ થી બદલીને $C^{\prime}$ અને અવરોધને $100 \ \Omega$ થી $400 \ \Omega$ કરીને સર્કિટની રેઝોનન્સ ફ્રીક્વન્સી તેની પ્રારંભિક કિંમત કરતા બે ગણી કરવામાં આવે છે,જ્યારે ઇન્ડક્ટન્સ $L$ અચળ રાખવામાં આવે છે. ગુણોત્તર $C / C^{\prime}$ કેટલો હશે?
A
$2$
B
$8$
C
$16$
D
$4$

Solution

(D) શ્રેણી $LCR$ સર્કિટની રેઝોનન્સ ફ્રીક્વન્સી $f$ નું સૂત્ર: $f = \frac{1}{2 \pi \sqrt{LC}}$ છે.
શરૂઆતમાં,$f_1 = \frac{1}{2 \pi \sqrt{LC}}$.
અંતે,કેપેસીટન્સ $C$ ને $C^{\prime}$ માં બદલવાથી રેઝોનન્સ ફ્રીક્વન્સી $f_2 = 2f_1$ થાય છે.
તેથી,$f_2 = \frac{1}{2 \pi \sqrt{LC^{\prime}}}$.
સમીકરણમાં $f_2 = 2f_1$ મૂકતા:
$\frac{1}{2 \pi \sqrt{LC^{\prime}}} = 2 \times \frac{1}{2 \pi \sqrt{LC}}$.
બંને બાજુથી સામાન્ય પદો $2 \pi$ અને $\sqrt{L}$ ને દૂર કરતા:
$\frac{1}{\sqrt{C^{\prime}}} = \frac{2}{\sqrt{C}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$\frac{1}{C^{\prime}} = \frac{4}{C}$.
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{C}{C^{\prime}} = 4$ મળે છે.
નોંધ: અવરોધ $R$ માં થતો ફેરફાર $LCR$ સર્કિટની રેઝોનન્સ ફ્રીક્વન્સીને અસર કરતું નથી.
252
EasyMCQ
એક શ્રેણી $LCR$ સર્કિટ બદલાતી આવૃત્તિના અલ્ટરનેટિંગ emf સ્ત્રોત સાથે જોડાયેલ છે અને $f_0$ આવૃત્તિ પર અનુનાદ (resonance) અનુભવે છે. કેપેસીટન્સ અચળ રાખીને,જો ઇન્ડક્ટન્સ $(L)$ ને $\sqrt{3}$ ગણું વધારવામાં આવે અને અવરોધ $(R)$ ને $1.4$ ગણો વધારવામાં આવે,તો હવે નવી અનુનાદ આવૃત્તિ કેટલી હશે?
A
$3^{1/4} f_0$
B
$\sqrt{3} f_0$
C
$(\sqrt{3}-1)^{1/4} f_0$
D
$\left(\frac{1}{3}\right)^{1/4} f_0$

Solution

(D) શ્રેણી $LCR$ સર્કિટની અનુનાદ આવૃત્તિનું સૂત્ર: $f = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$ છે.
આ સૂત્ર પરથી જોઈ શકાય છે કે જો કેપેસીટન્સ $C$ અચળ રહે,તો અનુનાદ આવૃત્તિ $f$ એ ઇન્ડક્ટન્સ $L$ ના વર્ગમૂળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે: $f \propto \frac{1}{\sqrt{L}}$.
ધારો કે પ્રારંભિક અનુનાદ આવૃત્તિ $f_0$ છે અને ઇન્ડક્ટન્સ $L$ છે. તેથી,$f_0 = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$.
જ્યારે ઇન્ડક્ટન્સને $\sqrt{3}$ ગણું વધારવામાં આવે,ત્યારે નવું ઇન્ડક્ટન્સ $L' = \sqrt{3}L$ થાય છે. અવરોધ $R$ માં થતો ફેરફાર અનુનાદ આવૃત્તિને અસર કરતું નથી.
નવી અનુનાદ આવૃત્તિ $f'$ આ મુજબ મળે: $f' = \frac{1}{2\pi\sqrt{L'C}} = \frac{1}{2\pi\sqrt{(\sqrt{3}L)C}}$.
$f'$ ને $f_0$ વડે ભાગતા: $\frac{f'}{f_0} = \frac{\frac{1}{2\pi\sqrt{\sqrt{3}LC}}}{\frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}} = \frac{1}{\sqrt{\sqrt{3}}} = \left(\frac{1}{3^{1/2}}\right)^{1/2} = \left(\frac{1}{3}\right)^{1/4}$.
તેથી,નવી અનુનાદ આવૃત્તિ $f' = \left(\frac{1}{3}\right)^{1/4} f_0$ થશે.
253
EasyMCQ
$V_m$ કંપનવિસ્તાર અને $\omega_0 = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ આવૃત્તિ ધરાવતા વોલ્ટેજ દ્વારા સંચાલિત $R-L-C$ સર્કિટ માટે,પ્રવાહ અનુનાદ (resonance) દર્શાવે છે. ક્વોલિટી ફેક્ટર $Q$ કેટલો છે?
A
$\frac{\omega_0 R}{L}$
B
$\frac{R}{\omega_0 C}$
C
$\frac{CR}{\omega_0}$
D
$\frac{\omega_0 L}{R}$

Solution

(D) $R-L-C$ શ્રેણી સર્કિટનો ક્વોલિટી ફેક્ટર $Q$ એ અનુનાદ સમયે ઇન્ડક્ટર (અથવા કેપેસિટર) પરના વોલ્ટેજ ડ્રોપ અને રઝિસ્ટર પરના વોલ્ટેજ ડ્રોપના ગુણોત્તર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$Q = \frac{V_L}{V_R} = \frac{I X_L}{I R} = \frac{\omega_0 L}{R}$.
અનુનાદ સમયે,અનુનાદ આવૃત્તિ $\omega_0 = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\sqrt{LC} = \frac{1}{\omega_0}$ મૂકતા,આપણે $Q = \frac{1}{R} \sqrt{\frac{L}{C}}$ પણ લખી શકીએ છીએ.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,ક્વોલિટી ફેક્ટર માટેનું સૂત્ર $\frac{\omega_0 L}{R}$ છે.
254
MediumMCQ
$100 \Omega$ ના અવરોધ, $20 \text{ mH}$ ના ઇન્ડક્ટર અને ચલિત આવૃત્તિ ધરાવતા $AC$ વોલ્ટેજ સ્ત્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ એક સમાંતર પ્લેટ કેપેસિટર $\frac{1250}{\pi} \text{ Hz}$ ની આવૃત્તિએ અનુનાદ (resonance) દર્શાવે છે. જો આ કેપેસિટરને $25 \text{ V}$ ના $DC$ વોલ્ટેજ સ્ત્રોત દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે, તો કેપેસિટરની દરેક પ્લેટ પર કેટલો વિદ્યુતભાર સંગ્રહિત થશે?
A
$0.2 \mu\text{C}$
B
$2 \text{ mC}$
C
$0.2 \text{ mC}$
D
$0.2 \text{ C}$

Solution

(C) શ્રેણી $R-L-C$ સર્કિટમાં, અનુનાદ આવૃત્તિ $f_0 = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: $R = 100 \Omega$, $L = 20 \text{ mH} = 20 \times 10^{-3} \text{ H}$, $f_0 = \frac{1250}{\pi} \text{ Hz}$.
અનુનાદ સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1250}{\pi} = \frac{1}{2\pi\sqrt{20 \times 10^{-3} \times C}}$
$1250 = \frac{1}{2\sqrt{0.02 \times C}}$
$2500 = \frac{1}{\sqrt{0.02 \times C}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$6.25 \times 10^6 = \frac{1}{0.02 \times C}$
$C = \frac{1}{0.02 \times 6.25 \times 10^6} = \frac{1}{0.125 \times 10^6} = 8 \times 10^{-6} \text{ F} = 8 \mu\text{F}$.
જ્યારે $V = 25 \text{ V}$ ના $DC$ સ્ત્રોત દ્વારા ચાર્જ કરવામાં આવે, ત્યારે સંગ્રહિત વિદ્યુતભાર $Q$:
$Q = C \times V = 8 \times 10^{-6} \text{ F} \times 25 \text{ V} = 200 \times 10^{-6} \text{ C} = 0.2 \times 10^{-3} \text{ C} = 0.2 \text{ mC}$.
255
EasyMCQ
એક શ્રેણી $L-C-R$ પરિપથમાંથી એસી પ્રવાહ વહી રહ્યો છે. એવું જોવા મળે છે કે $200 \ Hz$ અને $800 \ Hz$ બંને આવૃત્તિ પર પ્રવાહનું મૂલ્ય $1 \ mA$ સુધી પહોંચે છે. પરિપથની અનુનાદ આવૃત્તિ કેટલી છે ($Hz$ માં)?
A
$600$
B
$300$
C
$500$
D
$400$

Solution

(D) શ્રેણી $L-C-R$ પરિપથમાં, જો બે અલગ-અલગ આવૃત્તિઓ $f_1$ અને $f_2$ પર પ્રવાહ સમાન હોય, તો આ આવૃત્તિઓ અનુનાદ આવૃત્તિ $f_0$ થી ભૌમિતિક રીતે સમાન અંતરે હોય છે.
અનુનાદ આવૃત્તિ $f_0$ એ બે આવૃત્તિઓના ભૌમિતિક મધ્યક દ્વારા આપવામાં આવે છે જ્યાં પ્રવાહ સમાન હોય છે:
$f_0 = \sqrt{f_1 \times f_2}$
આપેલ છે:
$f_1 = 200 \ Hz$
$f_2 = 800 \ Hz$
કિંમતો મૂકતા:
$f_0 = \sqrt{200 \times 800}$
$f_0 = \sqrt{160000}$
$f_0 = 400 \ Hz$
આમ, પરિપથની અનુનાદ આવૃત્તિ $400 \ Hz$ છે.
256
MediumMCQ
જ્યારે શ્રેણી $LCR$ સર્કિટને લાગુ પાડવામાં આવતા $AC$ વોલ્ટેજની આવૃત્તિને નીચા મૂલ્યથી ક્રમશઃ વધારવામાં આવે છે, ત્યારે સર્કિટનો ઈમ્પીડન્સ
A
સતત વધે છે
B
પહેલા વધે છે અને પછી ઘટે છે
C
પહેલા ઘટે છે અને પછી વધે છે
D
સતત ઘટે છે

Solution

(C) શ્રેણી $LCR$ સર્કિટનો ઈમ્પીડન્સ $Z$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2} = \sqrt{R^2 + (\omega L - \frac{1}{\omega C})^2}$.
ખૂબ જ ઓછી આવૃત્તિઓ $(\omega \to 0)$ પર, કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C = \frac{1}{\omega C}$ ખૂબ મોટું હોય છે, જેના કારણે ઈમ્પીડન્સ $Z$ ખૂબ વધારે હોય છે.
જેમ જેમ આવૃત્તિ $\omega$ વધે છે, તેમ પદ $(\omega L - \frac{1}{\omega C})^2$ ઘટે છે જ્યાં સુધી તે રેઝોનન્સ આવૃત્તિ $\omega_0 = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ પર શૂન્ય ન થાય. આ બિંદુએ, $Z = R$ થાય છે, જે લઘુત્તમ મૂલ્ય છે.
જેમ જેમ આવૃત્તિ $\omega_0$ થી આગળ વધે છે, તેમ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L$ પ્રભાવી બને છે, અને પદ $(\omega L - \frac{1}{\omega C})^2$ ફરીથી વધે છે, જેના કારણે ઈમ્પીડન્સ $Z$ વધે છે.
તેથી, ઈમ્પીડન્સ પહેલા ઘટે છે અને પછી વધે છે.
257
MediumMCQ
ચલ-આવૃત્તિ ધરાવતા a.c. વોલ્ટેજ સ્ત્રોતનો ઉપયોગ કરીને, આપેલ $LCR$ સર્કિટમાં માપવામાં આવેલ મહત્તમ પ્રવાહ $V = 5 \sin(100t)$ માટે $50 \text{ mA}$ છે. $L$ અને $R$ ના મૂલ્યો આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. વપરાયેલ કેપેસિટર $(C)$ નું કેપેસિટન્સ . . . . . . $\mu\text{F}$ છે.
Question diagram
A
$25$
B
$50$
C
$75$
D
$100$

Solution

(B) $LCR$ સર્કિટમાં, અનુનાદ (resonance) સમયે પ્રવાહ મહત્તમ હોય છે.
અનુનાદ સમયે, કોણીય આવૃત્તિ $\omega$ એ $\omega = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ વોલ્ટેજ સમીકરણ $V = 5 \sin(100t)$ પરથી, આપણને $\omega = 100 \text{ rad/s}$ મળે છે.
આપેલ $L = 2 \text{ H}$ છે, આપણે આ મૂલ્યોને અનુનાદના સૂત્રમાં મૂકી શકીએ છીએ:
$100 = \frac{1}{\sqrt{2 \times C}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$10000 = \frac{1}{2C}$
$C = \frac{1}{2 \times 10000} = \frac{1}{20000} \text{ F}$
$C = 0.5 \times 10^{-4} \text{ F} = 50 \times 10^{-6} \text{ F} = 50 \mu\text{F}$.
258
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા $AC$ પરિપથમાં, અનુનાદની સ્થિતિમાં પાવર ફેક્ટરનું મૂલ્ય $1$ મળે છે?
A
$LCR$ શ્રેણી પરિપથ
B
$CR$ શ્રેણી પરિપથ
C
માત્ર ઇન્ડક્ટર $(L)$ પરિપથ
D
$LR$ શ્રેણી પરિપથ

Solution

(A) $LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં, જ્યારે ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C$ $(X_L = X_C)$ જેટલું થાય ત્યારે અનુનાદ થાય છે.
આ સ્થિતિમાં, કુલ ઇમ્પિડન્સ $Z$ એ અવરોધ $R$ જેટલો હોય છે, જેનો અર્થ છે કે પરિપથ શુદ્ધ અવરોધક તરીકે વર્તે છે.
પાવર ફેક્ટર $\cos \phi = \frac{R}{Z}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અનુનાદ સમયે, $Z = R$ હોવાથી, $\cos \phi = \frac{R}{R} = 1$ થાય છે.
259
DifficultMCQ
$R = 20 \ \Omega$, $L = 1.6 \ \text{H}$ અને $C = 40 \ \mu\text{F}$ ધરાવતો શ્રેણી $LCR$ પરિપથ એક ચલ આવૃત્તિ ધરાવતા a.c. ઉદગમ સાથે જોડાયેલ છે. અનુનાદ આવૃત્તિએ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ . . . . . . $\Omega$ છે.
A
$10$
B
$20$
C
$80$
D
$200$

Solution

(D) અનુનાદની સ્થિતિમાં, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C$ જેટલો હોય છે.
અનુનાદ કોણીય આવૃત્તિ $\omega_0 = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અનુનાદ સમયે ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega_0 L = \frac{1}{\sqrt{LC}} \times L = \sqrt{\frac{L}{C}}$ થાય.
આપેલ છે: $L = 1.6 \ \text{H}$ અને $C = 40 \ \mu\text{F} = 40 \times 10^{-6} \ \text{F}$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$X_L = \sqrt{\frac{1.6}{40 \times 10^{-6}}} = \sqrt{\frac{1.6 \times 10^6}{40}} = \sqrt{0.04 \times 10^6} = \sqrt{40000} = 200 \ \Omega$.
તેથી, અનુનાદ આવૃત્તિએ ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $200 \ \Omega$ છે.
260
DifficultMCQ
એક $AC$ સર્કિટમાં $1 \text{ k}\Omega$ નો અવરોધ, $0.1 \mu\text{F}$ નું કેપેસિટર અને $1 \text{ mH}$ નું ઇન્ડક્ટર શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. સર્કિટની અનુનાદ આવૃત્તિ આશરે કેટલી હશે ($kHz$ માં)?
A
$15.9$
B
$20.7$
C
$10.1$
D
$13.5$

Solution

(A) $LCR$ શ્રેણી સર્કિટની અનુનાદ આવૃત્તિ $f_r$ માટેનું સૂત્ર: $f_r = \frac{1}{2 \pi \sqrt{LC}}$ છે.
આપેલ કિંમતો: $L = 1 \text{ mH} = 10^{-3} \text{ H}$ અને $C = 0.1 \mu\text{F} = 0.1 \times 10^{-6} \text{ F} = 10^{-7} \text{ F}$.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$\sqrt{LC} = \sqrt{10^{-3} \times 10^{-7}} = \sqrt{10^{-10}} = 10^{-5}$.
હવે, $f_r = \frac{1}{2 \pi \times 10^{-5}} = \frac{10^5}{2 \times 3.14159} \approx \frac{100000}{6.283} \approx 15915.5 \text{ Hz}$.
kHz માં ફેરવતા, $f_r \approx 15.9 \text{ kHz}$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
261
DifficultMCQ
એક શ્રેણી $LCR$ પરિપથમાં $V = 220 \sin(2 \times 10^3 t) \text{ V}$ જેટલો $AC$ વોલ્ટેજ લાગુ પાડવામાં આવે છે. આ પરિપથમાં પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર કેટલો હશે ($\text{ A}$ માં)? (આપેલ છે: $L = 10 \text{ mH}$, $C = 25 \mu\text{F}$, $R = 100 \Omega$)
A
$2.2$
B
$5.5$
C
$11.0$
D
$22.0$

Solution

(A) આપેલ વોલ્ટેજ $V = V_m \sin(\omega t)$ છે, જ્યાં $V_m = 220 \text{ V}$ અને $\omega = 2 \times 10^3 \text{ rad/s}$ છે.
પ્રથમ, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L = \omega L = (2 \times 10^3) \times (10 \times 10^{-3}) = 20 \Omega$ ગણો.
ત્યારબાદ, કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C = \frac{1}{\omega C} = \frac{1}{(2 \times 10^3) \times (25 \times 10^{-6})} = \frac{1}{0.05} = 20 \Omega$ ગણો.
અહીં $X_L = X_C$ હોવાથી, પરિપથ અનુનાદ (resonance) સ્થિતિમાં છે.
અનુનાદની સ્થિતિમાં, ઈમ્પિડન્સ $Z = R = 100 \Omega$ થાય.
તેથી, પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર $I_m = \frac{V_m}{Z} = \frac{220}{100} = 2.2 \text{ A}$ મળે.
262
DifficultMCQ
$100 \text{ } \Omega$ નો અવરોધ, $(4/\pi^2) \text{ H}$ આત્મ-પ્રેરકત્વ ધરાવતું ઇન્ડક્ટર અને અજ્ઞાત કેપેસિટન્સ ધરાવતું કેપેસિટર $200 \text{ V}$ અને $50 \text{ Hz}$ ના a.c. ઉદગમ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલ છે. જ્યારે પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ સમાન કળામાં હોય, ત્યારે કેપેસિટન્સનું મૂલ્ય કેટલું હશે ($\text{ } \mu\text{F}$ માં)?
A
$40$
B
$50$
C
$20$
D
$25$

Solution

(D) $LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં, જ્યારે પરિપથ અનુનાદની સ્થિતિમાં હોય ત્યારે પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ સમાન કળામાં હોય છે.
અનુનાદ સમયે, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $(X_L)$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $(X_C)$ જેટલું હોય છે.
$X_L = X_C$
$2\pi f L = \frac{1}{2\pi f C}$
આપેલ છે: $R = 100 \text{ } \Omega$, $L = (4/\pi^2) \text{ H}$, $f = 50 \text{ Hz}$.
અનુનાદની શરતમાં કિંમતો મૂકતા:
$2 \pi (50) \times (4/\pi^2) = \frac{1}{2 \pi (50) \times C}$
$100 \pi \times (4/\pi^2) = \frac{1}{100 \pi C}$
$400/\pi = \frac{1}{100 \pi C}$
$C = \frac{1}{100 \pi \times (400/\pi)}$
$C = \frac{1}{40000} \text{ F}$
$C = 0.25 \times 10^{-4} \text{ F} = 25 \times 10^{-6} \text{ F} = 25 \text{ } \mu\text{F}$.
263
DifficultMCQ
શ્રેણી $LCR$ અનુનાદ પરિપથમાં, $R = 800 \text{ } \Omega$, $C = 2 \text{ } \mu\text{F}$ અને અવરોધ પરનો વોલ્ટેજ $200 \text{ V}$ છે. કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 250 \text{ rad/s}$ છે. અનુનાદ સમયે કેપેસિટન્સ પરનો વોલ્ટેજ કેટલો હશે ($\text{ V}$ માં)?
A
$250$
B
$500$
C
$1000$
D
$750$

Solution

(B) અનુનાદ સમયે, પરિપથમાં પ્રવાહ $I = V_R / R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. આપેલ છે કે $V_R = 200 \text{ V}$ અને $R = 800 \text{ } \Omega$, તેથી $I = 200 / 800 = 0.25 \text{ A}$.
અનુનાદ સમયે, કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C = 1 / (\omega C)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $\omega = 250 \text{ rad/s}$ અને $C = 2 \times 10^{-6} \text{ F}$ છે, તેથી $X_C = 1 / (250 \times 2 \times 10^{-6}) = 1 / (500 \times 10^{-6}) = 10^6 / 500 = 2000 \text{ } \Omega$.
કેપેસિટર પરનો વોલ્ટેજ $V_C = I \times X_C$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા, $V_C = 0.25 \times 2000 = 500 \text{ V}$.
264
MediumMCQ
શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં, $C = 2 \text{ } \mu\text{F}$, $L = 1 \text{ mH}$ અને $R = 10 \text{ } \Omega$ છે. જ્યારે સર્કિટમાંથી મહત્તમ પ્રવાહ વહેતો હોય ત્યારે કેપેસિટર અને ઇન્ડક્ટરમાં સંગ્રહિત ઉર્જાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે ($: 1$ માં)?
A
$0.1$
B
$0.4$
C
$0.2$
D
$0.8$

Solution

(A) શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં, અનુનાદ (resonance) સમયે મહત્તમ પ્રવાહ વહે છે, જ્યાં ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ અને કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ સમાન હોય છે $(X_L = X_C)$.
અનુનાદ સમયે, ઇન્ડક્ટર $(V_L)$ અને કેપેસિટર $(V_C)$ પરનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત મૂલ્યમાં સમાન હોય છે, તેથી $V_L = V_C = I_{max} X_L = I_{max} X_C$.
કેપેસિટરમાં સંગ્રહિત ઉર્જા $U_C = \frac{1}{2} C V_C^2$ છે અને ઇન્ડક્ટરમાં સંગ્રહિત ઉર્જા $U_L = \frac{1}{2} L I_{max}^2$ છે.
$V_C = I_{max} X_C$ હોવાથી, $U_C = \frac{1}{2} C (I_{max} X_C)^2 = \frac{1}{2} C I_{max}^2 (\frac{1}{\omega C})^2 = \frac{1}{2} I_{max}^2 (\frac{1}{\omega^2 C})$ મળે.
$\omega^2 = \frac{1}{LC}$ નો ઉપયોગ કરતા, $U_C = \frac{1}{2} I_{max}^2 (LC) = \frac{1}{2} L I_{max}^2$ મળે.
આમ, $U_C = U_L$, જેનો અર્થ છે કે ગુણોત્તર $U_C : U_L = 1 : 1$ થાય. આપેલા વિકલ્પોમાં આ મૂલ્ય નથી, જે સૂચવે છે કે પ્રશ્નમાં કોઈ ક્ષતિ હોઈ શકે છે.
265
DifficultMCQ
$0.5 \text{ mH}$ નું ઇન્ડક્ટર, $20 \text{ } \mu\text{F}$ નો કેપેસિટર અને $20 \text{ } \Omega$ નો અવરોધ $220 \text{ V}$ ના $ac$ ઉદગમ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલા છે. જો પ્રવાહ emf સાથે સમાન કળામાં હોય, તો પરિપથના પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર $[x]^{1/2} \text{ A}$ છે. $x$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$61$
B
$121$
C
$242$
D
$442$

Solution

(C) $LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં, જ્યારે પરિપથ અનુનાદ (resonance) સ્થિતિમાં હોય ત્યારે પ્રવાહ અને emf સમાન કળામાં હોય છે.
અનુનાદ સમયે, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C$ જેટલું હોય છે, અને પરિપથનું ઈમ્પિડન્સ $Z$ એ અવરોધ $R$ જેટલું હોય છે.
આપેલ છે: $R = 20 \text{ } \Omega$, $V_{rms} = 220 \text{ V}$.
emf નો કંપવિસ્તાર (પીક વોલ્ટેજ) $V_0 = V_{rms} \sqrt{2} = 220 \sqrt{2} \text{ V}$ થાય.
અનુનાદ સમયે, ઈમ્પિડન્સ $Z = R = 20 \text{ } \Omega$.
પ્રવાહનો કંપવિસ્તાર $I_0 = \frac{V_0}{Z} = \frac{220 \sqrt{2}}{20} = 11 \sqrt{2} \text{ A}$ મળે.
આપણે $I_0 = \sqrt{11^2 \times 2} = \sqrt{121 \times 2} = \sqrt{242} \text{ A}$ લખી શકીએ.
આને આપેલ સ્વરૂપ $[x]^{1/2} \text{ A}$ સાથે સરખાવતા, $x = 242$ મળે છે.
266
DifficultMCQ
આપેલ પરિપથમાં, ક્વોલિટી ફેક્ટર $(Q)$ અને બેન્ડ વિડ્થ $(BW)$ નો ગુણોત્તર કેટલો થાય? (આપેલ છે: બેન્ડ વિડ્થ = $R/L$)
Question diagram
A
$\sqrt{\frac{1}{LC}} \frac{L^2}{R^2}$
B
$\frac{1}{LC}$
C
$\sqrt{\frac{1}{LC}} \frac{L}{R}$
D
$\sqrt{\frac{1}{LC}} \frac{R}{L}$

Solution

(A) શ્રેણી $LCR$ પરિપથ માટે ક્વોલિટી ફેક્ટર $(Q)$ નું સૂત્ર $Q = \frac{\omega_0 L}{R}$ છે, જ્યાં $\omega_0 = \frac{1}{\sqrt{LC}}$ એ અનુનાદીય કોણીય આવૃત્તિ છે.
$\omega_0$ ની કિંમત મૂકતા, આપણને $Q = \frac{1}{\sqrt{LC}} \cdot \frac{L}{R}$ મળે છે.
બેન્ડ વિડ્થ $(BW)$ નું મૂલ્ય $\frac{R}{L}$ આપેલ છે.
આપણે ક્વોલિટી ફેક્ટર અને બેન્ડ વિડ્થનો ગુણોત્તર શોધવાનો છે:
ગુણોત્તર $= \frac{Q}{BW} = \frac{\frac{1}{\sqrt{LC}} \cdot \frac{L}{R}}{\frac{R}{L}} = \frac{1}{\sqrt{LC}} \cdot \frac{L}{R} \cdot \frac{L}{R} = \sqrt{\frac{1}{LC}} \cdot \frac{L^2}{R^2}$.
આમ, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
267
DifficultMCQ
એક શ્રેણી અનુનાદિત પરિપથમાં ઇન્ડક્ટર $L$ અને કેપેસિટર $C$ છે, જે $f$ જેટલી અનુનાદિત આવૃત્તિ ઉત્પન્ન કરે છે. જો $L$ ને $2L$ જેટલું વધારવામાં આવે (નવું ઇન્ડક્ટન્સ $L' = L + 2L = 3L$ થાય) અને $C$ ને બદલીને $9C$ કરવામાં આવે, તો નવી અનુનાદિત આવૃત્તિ કેટલી થશે?
A
$f/3$
B
$f/2$
C
$f/(3\sqrt{3})$
D
$f/3\sqrt{2}$

Solution

(C) શ્રેણી $LCR$ પરિપથની અનુનાદિત આવૃત્તિ $f$ નું સૂત્ર: $f = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$ છે.
આપેલ પ્રારંભિક આવૃત્તિ $f = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$.
નવું ઇન્ડક્ટન્સ $L' = L + 2L = 3L$ છે.
નવું કેપેસિટન્સ $C' = 9C$ છે.
નવી અનુનાદિત આવૃત્તિ $f'$ નીચે મુજબ મળે: $f' = \frac{1}{2\pi\sqrt{L'C'}} = \frac{1}{2\pi\sqrt{(3L)(9C)}} = \frac{1}{2\pi\sqrt{27LC}}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા: $f' = \frac{1}{2\pi\sqrt{27}\sqrt{LC}} = \frac{1}{2\pi(3\sqrt{3})\sqrt{LC}}$.
કારણ કે $f = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$, તેથી આપણે $f'$ ના સમીકરણમાં આ કિંમત મૂકીએ:
$f' = \frac{f}{3\sqrt{3}}$.
આમ, નવી અનુનાદિત આવૃત્તિ $f/(3\sqrt{3})$ થશે.
268
MediumMCQ
$LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં, અનુનાદ (resonance) સમયે,
A
ઇમ્પિડન્સ મહત્તમ હોય છે
B
પ્રવાહ ન્યૂનતમ હોય છે
C
પ્રવાહ વોલ્ટેજ કરતા $\frac{\pi}{2}$ જેટલો આગળ હોય છે
D
પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ સમાન કળામાં હોય છે

Solution

(D) $LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં, ઇમ્પિડન્સ $Z$ નું સૂત્ર $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ છે.
અનુનાદ સમયે, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C$ જેટલું હોય છે, એટલે કે $X_L = X_C$.
તેથી, ઇમ્પિડન્સ $Z$ એ અવરોધ $R$ જેટલો થાય છે, જે ઇમ્પિડન્સનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે.
$Z$ ન્યૂનતમ હોવાથી, પ્રવાહ $I = \frac{V}{Z}$ મહત્તમ હોય છે.
અનુનાદ સમયે, કળા તફાવત $\phi$ એ $\tan \phi = \frac{X_L - X_C}{R} = 0$ દ્વારા મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $\phi = 0$.
આમ, પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ સમાન કળામાં હોય છે.
269
DifficultMCQ
$2 \text{ } \mu\text{H}$ ઇન્ડક્ટન્સ ધરાવતા ઇન્ડક્ટરને અવરોધ, વેરિયેબલ કેપેસિટર અને $10 \text{ kHz}$ ના a.c. સ્રોત સાથે શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે. જે કેપેસિટન્સના મૂલ્ય માટે સર્કિટમાં મહત્તમ પ્રવાહ વહે છે તે $\frac{1}{x} \text{ F}$ છે, જ્યાં $x$ નું મૂલ્ય કેટલું હશે? ($\pi^2 = 10$ લો)
A
$8000$
B
$600$
C
$400$
D
$1600$

Solution

(A) સર્કિટમાં મહત્તમ પ્રવાહ ત્યારે વહે છે જ્યારે તે અનુનાદ (resonance) સ્થિતિમાં હોય.
અનુનાદની સ્થિતિમાં, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $(X_L)$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $(X_C)$ જેટલું હોય છે.
$X_L = X_C \implies \omega L = \frac{1}{\omega C}$
અહીં, $\omega = 2\pi f$ છે.
તેથી, $C = \frac{1}{\omega^2 L} = \frac{1}{(2\pi f)^2 L} = \frac{1}{4\pi^2 f^2 L}$
આપેલ છે: $L = 2 \times 10^{-6} \text{ H}$, $f = 10 \text{ kHz} = 10^4 \text{ Hz}$, $\pi^2 = 10$
$C = \frac{1}{4 \times 10 \times (10^4)^2 \times 2 \times 10^{-6}}$
$C = \frac{1}{40 \times 10^8 \times 2 \times 10^{-6}} = \frac{1}{80 \times 10^2} = \frac{1}{8000}$
તેથી, $x = 8000$.
270
MediumMCQ
$LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં અનુનાદ (resonance) સમયે:
A
પ્રવાહ લઘુત્તમ હોય છે.
B
ઇમ્પિડન્સ (impedance) મહત્તમ હોય છે.
C
પ્રવાહ વોલ્ટેજ કરતા $\frac{\pi}{2}$ જેટલો આગળ હોય છે.
D
પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ સમાન કળામાં હોય છે.

Solution

(D) $LCR$ શ્રેણી પરિપથમાં, ઇમ્પિડન્સ $Z$ નું સૂત્ર $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ છે.
અનુનાદ સમયે, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C$ જેટલું હોય છે, એટલે કે $X_L = X_C$.
તેથી, ઇમ્પિડન્સ $Z$ નું મૂલ્ય $Z = \sqrt{R^2 + 0} = R$ થાય છે, જે ઇમ્પિડન્સનું લઘુત્તમ મૂલ્ય છે.
જેથી પ્રવાહ $I = \frac{V}{Z}$ મહત્તમ બને છે.
વળી, અનુનાદ સમયે, કળા તફાવત $\phi$ એ $\tan \phi = \frac{X_L - X_C}{R} = 0$ દ્વારા મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $\phi = 0$.
કળા તફાવત $0$ હોવાથી, પ્રવાહ અને વોલ્ટેજ સમાન કળામાં હોય છે.
271
DifficultMCQ
$LCR$ સર્કિટમાં, એક ચોક્કસ કોણીય આવૃત્તિ $\omega_0$ પર, કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ અને ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ સમાન છે. જો કોણીય આવૃત્તિને બમણી કરીને $2\omega_0$ કરવામાં આવે, તો કેપેસિટરના રિએક્ટન્સ અને ઇન્ડક્ટરના રિએક્ટન્સનો ગુણોત્તર શું હશે?
A
$1/4$
B
$1/2$
C
$1$
D
$4$

Solution

(A) અનુનાદિત કોણીય આવૃત્તિ $\omega_0$ પર, કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C$ અને ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ સમાન હોય છે, તેથી $X_C = X_L$ થાય.
આપેલ છે કે $X_C = 1/(\omega_0 C)$ અને $X_L = \omega_0 L$, તેથી $\omega_0$ પર $1/(\omega_0 C) = \omega_0 L$ થાય.
જ્યારે કોણીય આવૃત્તિ બમણી કરીને $\omega' = 2\omega_0$ કરવામાં આવે, ત્યારે નવો કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ $X_C' = 1/(2\omega_0 C) = X_C / 2$ થાય.
નવો ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L' = (2\omega_0) L = 2 X_L$ થાય.
કેમ કે $X_C = X_L$ છે, તેથી નવા કેપેસિટિવ રિએક્ટન્સ અને નવા ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સનો ગુણોત્તર $X_C' / X_L' = (X_C / 2) / (2 X_L) = 1/4$ થાય.
272
MediumMCQ
અનુનાદની સ્થિતિમાં $LCR$ સર્કિટમાં, $a.c.$ સ્ત્રોતનો પ્રવાહ
A
માત્ર શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં મહત્તમ હોય છે.
B
માત્ર સમાંતર $LCR$ સર્કિટમાં મહત્તમ હોય છે.
C
શ્રેણી અને સમાંતર બંને $LCR$ સર્કિટમાં મહત્તમ હોય છે.
D
શ્રેણી અને સમાંતર બંને $LCR$ સર્કિટમાં ન્યૂનતમ હોય છે.

Solution

(A) શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં, ઈમ્પિડન્સ $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ છે. અનુનાદ સમયે, $X_L = X_C$, તેથી $Z = R$ (ન્યૂનતમ) થાય છે. $I = V/Z$ હોવાથી, પ્રવાહ $I$ મહત્તમ મળે છે.
સમાંતર $LCR$ સર્કિટમાં, એડમિટન્સ $Y = \sqrt{(1/R)^2 + (1/X_C - 1/X_L)^2}$ છે. અનુનાદ સમયે, $1/X_C = 1/X_L$, તેથી $Y = 1/R$ (ન્યૂનતમ) થાય છે, જેનો અર્થ છે કે ઈમ્પિડન્સ $Z = 1/Y = R$ મહત્તમ છે. $I = V/Z$ હોવાથી, પ્રવાહ $I$ ન્યૂનતમ મળે છે.
273
MediumMCQ
શ્રેણી અનુનાદિત પરિપથ (series resonant circuit) ના કિસ્સામાં, a.c. ની આવૃત્તિ '$f$' સાથે r.m.s. પ્રવાહ '$i$' ના સાચા ફેરફારને કયો આલેખ દર્શાવે છે?
Question diagram
A
$(R)$
B
$(P)$
C
$(S)$
D
$(Q)$

Solution

(B) શ્રેણી $LCR$ પરિપથમાં, ઈમ્પિડન્સ (પ્રતિબાધા) $Z$ એ $Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $X_L = 2\pi fL$ અને $X_C = \frac{1}{2\pi fC}$ છે.
r.m.s. પ્રવાહ $i = \frac{V}{Z} = \frac{V}{\sqrt{R^2 + (2\pi fL - \frac{1}{2\pi fC})^2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અનુનાદ આવૃત્તિ $f_0 = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$ પર, ઈમ્પિડન્સ $Z$ ન્યૂનતમ $(Z = R)$ હોય છે, અને તેથી પ્રવાહ $i$ મહત્તમ હોય છે.
જેમ જેમ આવૃત્તિ $f$ એ $f_0$ થી દૂર જાય છે (વધે અથવા ઘટે), તેમ ઈમ્પિડન્સ $Z$ વધે છે, જેના કારણે પ્રવાહ $i$ ઘટે છે.
આવૃત્તિ $f$ સાથે પ્રવાહ $i$ નો આ ફેરફાર ઘંટ આકારના વક્ર (bell-shaped curve) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે, જે આલેખ $(P)$ ને અનુરૂપ છે.
274
DifficultMCQ
શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં, $R$ પરનો વોલ્ટેજ $100 \text{ V}$ છે, $R = 1 \text{ k}\Omega$ અને $C = 2 \mu\text{F}$ છે. કોણીય આવૃત્તિ $\omega = 200 \text{ rad s}^{-1}$ છે. અનુનાદ સમયે, '$L$' પરનો વોલ્ટેજ કેટલો હશે ($V$ માં)?
A
$150$
B
$200$
C
$250$
D
$300$

Solution

(C) શ્રેણી $LCR$ સર્કિટમાં, પ્રવાહ $I = V_R / R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે। આપેલ છે કે $V_R = 100 \text{ V}$ અને $R = 1000 \Omega$, તેથી $I = 100 / 1000 = 0.1 \text{ A}$.
અનુનાદ સમયે, ઇન્ડક્ટિવ રિએક્ટન્સ $X_L$ એ કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C$ જેટલું હોય છે।
કેપેસિટીવ રિએક્ટન્સ $X_C = 1 / (\omega C) = 1 / (200 \times 2 \times 10^{-6}) = 1 / (400 \times 10^{-6}) = 10^6 / 400 = 2500 \Omega$ છે।
સર્કિટ અનુનાદમાં હોવાથી, $X_L = X_C = 2500 \Omega$ થાય.
ઇન્ડક્ટર $L$ પરનો વોલ્ટેજ $V_L = I \times X_L = 0.1 \text{ A} \times 2500 \Omega = 250 \text{ V}$ મળે છે।

Alternating Current — Half Power Frequency , Quality Factor ,Resonance in AC Circuit · Frequently Asked Questions

1Are these Alternating Current questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Alternating Current Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.